Print / save as PDF. Choose what to include, then use your browser's Print command and pick "Save as PDF" to keep a copy. Or download the ready-made PDF (with transliteration). Back to the full reader

अन्नपूर्णा स्तोत्रम्

Annapurna Stotram

Source: Wikimedia Commons — Brihat Stotra Ratnakara (1912), DjVu scan; Annapurna Stotram on printed pages 180–181. Also compared: Internet Archive — Brihat Stotra Ratnakara (1912); Internet Archive — Brihat Stotra Ratnakar, Part I, Khemraj, 1906 (CC0 scan; second witness, pages 204–206); Sanskrit Wikisource — अन्नपूर्णास्तोत्रम्, revision 180872 (comparison only; CC BY-SA).

दस स्तुति-श्लोक

Shloka 1

नित्यानन्दकरी वराभयकरी सौन्दर्यरत्नाकरी निर्धूताखिलघोरपावनकरी प्रत्यक्षमाहेश्वरी।
प्रालेयाचलवंशपावनकरी काशीपुराधीश्वरी भिक्षां देहि कृपावलम्बनकरी मातान्नपूर्णेश्वरी॥

Nityānandakarī Varābhayakarī Saundaryaratnākarī Nirdhūtākhilaghorapāvanakarī Pratyakṣamāheśvarī |
Prāleyācalavaṃśapāvanakarī Kāśīpurādhīśvarī Bhikṣāṃ Dehi Kṛpāvalambanakarī Mātānnapūrṇeśvarī ||

You who give eternal joy, who grant boons and freedom from fear, a mine of the jewels of beauty, who wash away every dreadful sin and make pure, the Great Goddess made manifest; you who sanctified the line of the snow mountain, sovereign of Kashi: grant me alms, Mother Annapurneshvari, whose compassion is my support.

जो नित्य आनंद देने वाली हैं, वर और अभय देने वाली हैं, सौंदर्य-रूपी रत्नों की खान हैं, सारे घोर पापों को धोकर पवित्र करने वाली हैं और प्रत्यक्ष महेश्वरी हैं; जिन्होंने हिमालय के वंश को पवित्र किया और जो काशी की अधीश्वरी हैं—हे कृपा का सहारा देने वाली माता अन्नपूर्णेश्वरी, भिक्षा दीजिए।

Shloka 2

नानारत्नविचित्रभूषणकरी हेमाम्बराडम्बरी मुक्ताहारविलम्बमानविलसद्वक्षोजकुम्भान्तरी।
काश्मीरागुरुवासिता रुचिकरी काशीपुराधीश्वरी भिक्षां देहि कृपावलम्बनकरी मातान्नपूर्णेश्वरी॥

Nānāratnavicitrabhūṣaṇakarī Hemāmbarāḍambarī Muktāhāravilambamānavilasadvakṣojakumbhāntarī |
Kāśmīrāguruvāsitā Rucikarī Kāśīpurādhīśvarī Bhikṣāṃ Dehi Kṛpāvalambanakarī Mātānnapūrṇeśvarī ||

Adorned with wondrous ornaments of many jewels, splendid in cloth of gold, a necklace of pearls hanging and gleaming upon her breast; fragrant with saffron and aloewood, radiant, sovereign of Kashi: grant me alms, Mother Annapurneshvari, whose compassion is my support.

जो अनेक रत्नों से जड़े विचित्र आभूषण धारण करती हैं, सोने के वस्त्रों से शोभित हैं, जिनके वक्ष पर मोतियों का हार लटककर चमकता है; जो केसर और अगरु से सुगंधित और कांतिमयी हैं, काशी की अधीश्वरी हैं—हे माता अन्नपूर्णेश्वरी, कृपा करके भिक्षा दीजिए।

Shloka 3

योगानन्दकरी रिपुक्षयकरी धर्मार्थनिष्ठाकरी चन्द्रार्कानलभासमानलहरी त्रैलोक्यरक्षाकरी।
सर्वैश्वर्यसमस्तवाञ्छितकरी काशीपुराधीश्वरी भिक्षां देहि कृपावलम्बनकरी मातान्नपूर्णेश्वरी॥

Yogānandakarī Ripukṣayakarī Dharmārthaniṣṭhākarī Candrārkānalabhāsamānalaharī Trailokyarakṣākarī |
Sarvaiśvaryasamastavāñchitakarī Kāśīpurādhīśvarī Bhikṣāṃ Dehi Kṛpāvalambanakarī Mātānnapūrṇeśvarī ||

Giver of the bliss of yoga, destroyer of enemies, who makes one steadfast in dharma and rightful wealth; whose waves shine like the moon, the sun and fire, protector of the three worlds, giver of every splendour and every wish, sovereign of Kashi: grant me alms, Mother Annapurneshvari, whose compassion is my support.

जो योग का आनंद देने वाली, शत्रुओं का नाश करने वाली और धर्म तथा अर्थ में निष्ठा देने वाली हैं; जिनकी लहरें चंद्रमा, सूर्य और अग्नि की तरह चमकती हैं, जो तीनों लोकों की रक्षा करती हैं, सारा ऐश्वर्य और सब मनचाहा देती हैं, काशी की अधीश्वरी हैं—हे माता अन्नपूर्णेश्वरी, भिक्षा दीजिए।

Shloka 4

कैलासाचलकन्दरालयकरी गौरी उमा शङ्करी कौमारी निगमार्थगोचरकरी ओङ्कारबीजाक्षरी।
मोक्षद्वारकपाटपाटनकरी काशीपुराधीश्वरी भिक्षां देहि कृपावलम्बनकरी मातान्नपूर्णेश्वरी॥

Kailāsācalakandarālayakarī Gaurī Umā Śaṅkarī Kaumārī Nigamārthagocarakarī Oṅkārabījākṣarī |
Mokṣadvārakapāṭapāṭanakarī Kāśīpurādhīśvarī Bhikṣāṃ Dehi Kṛpāvalambanakarī Mātānnapūrṇeśvarī ||

You who dwell in the caves of Mount Kailasa; Gauri, Uma, Shankari, Kaumari; who make the meaning of the Vedas plain to see, whose seed-syllable is Om; who throw open the doors of liberation, sovereign of Kashi: grant me alms, Mother Annapurneshvari, whose compassion is my support.

जो कैलास पर्वत की गुफाओं में निवास करती हैं; गौरी, उमा, शंकरी और कौमारी हैं; वेदों के अर्थ को प्रत्यक्ष कराने वाली हैं, ओंकार जिनका बीजाक्षर है; जो मोक्ष के द्वार के कपाट खोल देती हैं, काशी की अधीश्वरी हैं—हे माता अन्नपूर्णेश्वरी, भिक्षा दीजिए।

Shloka 5

दृश्यादृश्यप्रभूतवाहनकरी ब्रह्माण्डभाण्डोदरी लीलानाटकसूत्रभेदनकरी विज्ञानदीपाङ्कुरी।
श्रीविश्वेशमनःप्रसादनकरी काशीपुराधीश्वरी भिक्षां देहि कृपावलम्बनकरी मातान्नपूर्णेश्वरी॥

Dṛśyādṛśyaprabhūtavāhanakarī Brahmāṇḍabhāṇḍodarī Līlānāṭakasūtrabhedanakarī Vijñānadīpāṅkurī |
Śrīviśveśamanaḥprasādanakarī Kāśīpurādhīśvarī Bhikṣāṃ Dehi Kṛpāvalambanakarī Mātānnapūrṇeśvarī ||

You who bear all that is seen and unseen, whose womb holds the vessel of the universe, who cut the thread of the world’s play, the flame of the lamp of wisdom; who gladden the heart of Shri Vishvesha (Shiva), sovereign of Kashi: grant me alms, Mother Annapurneshvari, whose compassion is my support.

जो दृश्य और अदृश्य सारे जगत को धारण करती हैं, जिनके उदर में ब्रह्मांड का पात्र समाया है, जो संसार के लीला-नाटक का सूत्र काट देती हैं और ज्ञान के दीपक की लौ हैं; जो श्री विश्वेश्वर (शिव) के मन को प्रसन्न करती हैं, काशी की अधीश्वरी हैं—हे माता अन्नपूर्णेश्वरी, भिक्षा दीजिए।

Shloka 6

उर्वी सर्वजनेश्वरी भगवती मातान्नपूर्णेश्वरी वेणीनीलसमानकुन्तलहरी नित्यान्नदानेश्वरी।
सर्वानन्दकरी दशाशुभकरी काशीपुराधीश्वरी भिक्षां देहि कृपावलम्बनकरी मातान्नपूर्णेश्वरी॥

Urvī Sarvajaneśvarī Bhagavatī Mātānnapūrṇeśvarī Veṇīnīlasamānakuntalaharī Nityānnadāneśvarī |
Sarvānandakarī Daśāśubhakarī Kāśīpurādhīśvarī Bhikṣāṃ Dehi Kṛpāvalambanakarī Mātānnapūrṇeśvarī ||

You who are the Earth, sovereign of all people, the Bhagavati, Mother Annapurneshvari; whose waving locks are dark as a braided plait, the queen who gives food every day; who gives joy to all and turns one’s lot to good, sovereign of Kashi: grant me alms, Mother Annapurneshvari, whose compassion is my support.

जो पृथ्वी-रूपा, सब लोगों की स्वामिनी, भगवती माता अन्नपूर्णेश्वरी हैं; जिनके केश गुँथी वेणी जैसे काले और लहरदार हैं, जो नित्य अन्न देने वाली स्वामिनी हैं; जो सबको आनंद देती हैं और दशा को शुभ बनाती हैं, काशी की अधीश्वरी हैं—हे माता अन्नपूर्णेश्वरी, भिक्षा दीजिए।

Shloka 7

आदिक्षान्तिसमस्तवर्णनकरी शम्भोस्त्रिभावाकरी काश्मीरा त्रिजलेश्वरी त्रिलहरी नित्याङ्कुरा शर्वरी।
कामाकाङ्क्षकरी जनोदयकरी काशीपुराधीश्वरी भिक्षां देहि कृपावलम्बनकरी मातान्नपूर्णेश्वरी॥

Ādikṣāntisamastavarṇanakarī Śambhostribhāvākarī Kāśmīrā Trijaleśvarī Trilaharī Nityāṅkurā Śarvarī |
Kāmākāṅkṣakarī Janodayakarī Kāśīpurādhīśvarī Bhikṣāṃ Dehi Kṛpāvalambanakarī Mātānnapūrṇeśvarī ||

You who bring forth every letter from a to kṣa, the source of Shambhu’s three states; Kashmira, queen of the three waters, of the three waves, ever-sprouting, Sharvari (the power of Sharva); who fulfil desires and raise people up, sovereign of Kashi: grant me alms, Mother Annapurneshvari, whose compassion is my support. (Several names in this verse are old epithets whose exact sense is uncertain.)

जो ‘अ’ से ‘क्ष’ तक सारे वर्णों को प्रकट करती हैं, शंभु के तीनों भावों की खान हैं; काश्मीरा, तीन जलों की स्वामिनी, तीन लहरों वाली, नित्य अंकुरित होने वाली और शर्वरी (शर्व की शक्ति) हैं; जो कामनाओं को पूरा करती हैं और लोगों का उत्थान करती हैं, काशी की अधीश्वरी हैं—हे माता अन्नपूर्णेश्वरी, भिक्षा दीजिए।

Shloka 8

देवी सर्वविचित्ररत्नरचिता दाक्षायणी सुन्दरी वामं स्वादुपयोधरप्रियकरी सौभाग्यमाहेश्वरी।
भक्ताभीष्टकरी दशाशुभकरी काशीपुराधीश्वरी भिक्षां देहि कृपावलम्बनकरी मातान्नपूर्णेश्वरी॥

Devī Sarvavicitraratnaracitā Dākṣāyaṇī Sundarī Vāmaṃ Svādupayodharapriyakarī Saubhāgyamāheśvarī |
Bhaktābhīṣṭakarī Daśāśubhakarī Kāśīpurādhīśvarī Bhikṣāṃ Dehi Kṛpāvalambanakarī Mātānnapūrṇeśvarī ||

The goddess adorned with every kind of wondrous jewel, Dakshayani, the beautiful one at (Shiva’s) left side, who delights (her children) with her sweet milk, the Great Goddess of good fortune; who grants her devotees’ wishes and turns one’s lot to good, sovereign of Kashi: grant me alms, Mother Annapurneshvari, whose compassion is my support.

जो देवी सब प्रकार के अद्भुत रत्नों से सजी हैं, दक्ष की पुत्री, सुंदरी और (शिव के) वाम भाग में स्थित हैं, जो अपने मधुर स्तन्य से (संतान को) तृप्त करती हैं और सौभाग्य की महेश्वरी हैं; जो भक्तों की इच्छा पूरी करती हैं और दशा को शुभ बनाती हैं, काशी की अधीश्वरी हैं—हे माता अन्नपूर्णेश्वरी, भिक्षा दीजिए।

Shloka 9

चन्द्रार्कानलकोटिकोटिसदृशा चन्द्रांशुबिम्बाधरी चन्द्रार्काग्निसमानकुन्तलधरी चन्द्रार्कवर्णेश्वरी।
मालापुस्तकपाशसाङ्कुशधरी काशीपुराधीश्वरी भिक्षां देहि कृपावलम्बनकरी मातान्नपूर्णेश्वरी॥

Candrārkānalakoṭikoṭisadṛśā Candrāṃśubimbādharī Candrārkāgnisamānakuntaladharī Candrārkavarṇeśvarī |
Mālāpustakapāśasāṅkuśadharī Kāśīpurādhīśvarī Bhikṣāṃ Dehi Kṛpāvalambanakarī Mātānnapūrṇeśvarī ||

Radiant as millions upon millions of moons, suns and fires, whose lips are like the bimba fruit, bright as moonbeams, whose locks shine like the moon, the sun and fire, whose hue is that of the moon and the sun; who holds a rosary, a book, a noose and a goad, sovereign of Kashi: grant me alms, Mother Annapurneshvari, whose compassion is my support.

जो करोड़ों-करोड़ों चंद्रमा, सूर्य और अग्नि के समान तेजस्वी हैं, जिनके अधर बिंब-फल जैसे और चंद्र-किरणों जैसे उज्ज्वल हैं, जिनके केश चंद्रमा, सूर्य और अग्नि की तरह चमकते हैं, जिनका वर्ण चंद्र और सूर्य जैसा है; जो माला, पुस्तक, पाश और अंकुश धारण करती हैं, काशी की अधीश्वरी हैं—हे माता अन्नपूर्णेश्वरी, भिक्षा दीजिए।

Shloka 10

क्षत्रत्राणकरी महाऽभयकरी माता कृपासागरी साक्षान्मोक्षकरी सदा शिवकरी विश्वेश्वरश्रीधरी।
दक्षाक्रन्दकरी निरामयकरी काशीपुराधीश्वरी भिक्षां देहि कृपावलम्बनकरी मातान्नपूर्णेश्वरी॥

Kṣatratrāṇakarī Mahā'bhayakarī Mātā Kṛpāsāgarī Sākṣānmokṣakarī Sadā Śivakarī Viśveśvaraśrīdharī |
Dakṣākrandakarī Nirāmayakarī Kāśīpurādhīśvarī Bhikṣāṃ Dehi Kṛpāvalambanakarī Mātānnapūrṇeśvarī ||

Protector and shelter, giver of great fearlessness, the Mother, ocean of compassion; who grants liberation directly, who always brings good, who bears the glory of Vishveshvara (Shiva); who made Daksha lament, who frees from sickness, sovereign of Kashi: grant me alms, Mother Annapurneshvari, whose compassion is my support.

जो रक्षा करने वाली, महान अभय देने वाली, माता और कृपा का सागर हैं; जो साक्षात मोक्ष देती हैं, सदा कल्याण करती हैं और विश्वेश्वर (शिव) की श्री (शोभा) को धारण करती हैं; जिन्होंने दक्ष को विलाप कराया, जो रोग से मुक्त करती हैं, काशी की अधीश्वरी हैं—हे माता अन्नपूर्णेश्वरी, भिक्षा दीजिए।

समापन प्रार्थना

Shloka 11

अन्नपूर्णे सदापूर्णे शङ्करप्राणवल्लभे।
ज्ञानवैराग्यसिद्ध्यर्थं भिक्षां देहि च पार्वति॥

Annapūrṇe Sadāpūrṇe Śaṅkaraprāṇavallabhe |
Jñānavairāgyasiddhyarthaṃ Bhikṣāṃ Dehi Ca Pārvati ||

O Annapurna, ever full, dear to Shankara as his own life: O Parvati, give me alms, that I may attain knowledge and dispassion.

हे अन्नपूर्णा, सदा पूर्ण रहने वाली, शंकर को प्राणों के समान प्रिय पार्वती—ज्ञान और वैराग्य की सिद्धि के लिए मुझे भिक्षा दीजिए।

Shloka 12

माता च पार्वती देवी पिता देवो महेश्वरः।
बान्धवाः शिवभक्ताश्च स्वदेशो भुवनत्रयम्॥

Mātā Ca Pārvatī Devī Pitā Devo Maheśvaraḥ |
Bāndhavāḥ Śivabhaktāśca Svadeśo Bhuvanatrayam ||

My mother is the goddess Parvati and my father the god Maheshvara; my kin are the devotees of Shiva, and my homeland is the three worlds.

देवी पार्वती मेरी माता हैं और देव महेश्वर मेरे पिता; शिव के भक्त मेरे बंधु हैं और तीनों लोक मेरा अपना देश है।

Colophon

इति श्रीमच्छङ्कराचार्यविरचितमन्नपूर्णाष्टकस्तोत्रं सम्पूर्णम्॥

Iti Śrīmacchaṅkarācāryaviracitamannapūrṇāṣṭakastotraṃ Sampūrṇam ||

Here ends the Annapurnashtaka Stotra composed by the revered Shankaracharya; the author’s name is given by this closing line. It is not a numbered verse.

यहाँ श्री शंकराचार्य द्वारा रचित अन्नपूर्णाष्टक स्तोत्र पूरा होता है; रचयिता का यह नाम समापन-पंक्ति देती है। यह समापन पंक्ति कोई क्रमांकित श्लोक नहीं है।