Print / save as PDF. Choose what to include, then use your browser's Print command and pick "Save as PDF" to keep a copy. Or download the ready-made PDF (with transliteration). Back to the full reader

श्री देव्याः कवचम् (चण्डी कवचम्)

Devi Kavacham (Chandi Kavacham)

Source: Sanskrit Wikisource — Devyah Kavacham, revision 310223 (CC BY-SA 4.0). Also compared: Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 licence; Internet Archive — Shri Durga Saptashati, Gita Press, 1952 first edition (print check, verses 18–56); Internet Archive — Shri Durga Saptashati, Gita Press large-type reprint, 1991 (print check, viniyoga and verses 1–17); Internet Archive — Durga Saptashati, Ganesh Press, Varanasi, 1870 (shorter recension, evidence only); Internet Archive — Durga Saptashati Shodhashang Chandipath, Gondal, 1944 (longer recension, evidence only).

विनियोग और मार्कण्डेय का प्रश्न

Mantra

ॐ अस्य श्रीचण्डीकवचस्य ब्रह्मा ऋषिः, अनुष्टुप् छन्दः, चामुण्डा देवता, अङ्गन्यासोक्तमातरो बीजम्, दिग्बन्धदेवतास्तत्त्वम्, श्रीजगदम्बाप्रीत्यर्थे सप्तशतीपाठाङ्गत्वेन जपे विनियोगः।
ॐ नमश्चण्डिकायै॥

Oṃ Asya Śrīcaṇḍīkavacasya Brahmā Ṛṣiḥ, Anuṣṭup Chandaḥ, Cāmuṇḍā Devatā, Aṅganyāsoktamātaro Bījam, Digbandhadevatāstattvam, Śrījagadambāprītyarthe Saptaśatīpāṭhāṅgatvena Jape Viniyogaḥ |
Oṃ Namaścaṇḍikāyai ||

This viniyoga is the traditional declaration printed before the recitation. It names Brahma as the seer of this Chandi Kavacha, anushtubh as its metre and Chamunda as its deity; the Mothers named in the anganyasa as its seed and the deities of the directional binding as its principle; and states that it is recited as a limb of the Saptashati recitation, to please the Mother of the world. It closes with a salutation to Chandika. Valkala reproduces it as printed; it is not an added ritual instruction.

यह विनियोग पाठ से पहले का परम्परागत संकल्प-वाक्य है: इस चण्डी-कवच के ऋषि ब्रह्मा, छन्द अनुष्टुप् और देवता चामुण्डा हैं; अंगन्यास में कही गई माताएँ बीज और दिग्बन्ध के देवता तत्त्व हैं; और जगदम्बा की प्रसन्नता के लिए सप्तशती-पाठ के अंग के रूप में इसका जप किया जाता है। फिर चण्डिका को नमस्कार है।

Shloka 1

मार्कण्डेय उवाच

ॐ यद्गुह्यं परमं लोके सर्वरक्षाकरं नृणाम्।
यन्न कस्यचिदाख्यातं तन्मे ब्रूहि पितामह॥

Oṃ Yadguhyaṃ Paramaṃ Loke Sarvarakṣākaraṃ Nṛṇām |
Yanna Kasyacidākhyātaṃ Tanme Brūhi Pitāmaha ||

Markandeya says: Grandfather Brahma, tell me the supreme secret in this world that protects people in every way and has not been disclosed to anyone.

मार्कण्डेय कहते हैं: हे पितामह! संसार में जो परम गोपनीय और मनुष्यों की सब प्रकार से रक्षा करने वाला है, और जो अब तक किसी को नहीं बताया गया, वह मुझे बताइए।

Shloka 2

ब्रह्मोवाच

अस्ति गुह्यतमं विप्र सर्वभूतोपकारकम्।
देव्यास्तु कवचं पुण्यं तच्छृणुष्व महामुने॥

Asti Guhyatamaṃ Vipra Sarvabhūtopakārakam |
Devyāstu Kavacaṃ Puṇyaṃ Tacchṛṇuṣva Mahāmune ||

Brahma replies: Learned sage, there is a most secret and sacred armour of the Goddess that benefits all beings. Great sage, listen to it.

ब्रह्मा उत्तर देते हैं: हे विप्र! देवी का एक अत्यन्त गोपनीय और पवित्र कवच है, जो सब प्राणियों का उपकार करता है। हे महामुने, उसे सुनो।

नवदुर्गा और मातृकाएँ

Shloka 3

प्रथमं शैलपुत्री च द्वितीयं ब्रह्मचारिणी।
तृतीयं चन्द्रघण्टेति कूष्माण्डेति चतुर्थकम्॥

Prathamaṃ Śailaputrī Ca Dvitīyaṃ Brahmacāriṇī |
Tṛtīyaṃ Candraghaṇṭeti Kūṣmāṇḍeti Caturthakam ||

The first is Shailaputri and the second Brahmacharini; the third is called Chandraghanta and the fourth Kushmanda.

पहली शैलपुत्री और दूसरी ब्रह्मचारिणी हैं; तीसरी चन्द्रघण्टा और चौथी कूष्माण्डा कहलाती हैं।

Shloka 4

पञ्चमं स्कन्दमातेति षष्ठं कात्यायनीति च।
सप्तमं कालरात्रीति महागौरीति चाष्टमम्॥

Pañcamaṃ Skandamāteti Ṣaṣṭhaṃ Kātyāyanīti Ca |
Saptamaṃ Kālarātrīti Mahāgaurīti Cāṣṭamam ||

The fifth is called Skandamata and the sixth Katyayani; the seventh is Kalaratri and the eighth Mahagauri.

पाँचवीं स्कन्दमाता और छठी कात्यायनी कहलाती हैं; सातवीं कालरात्रि और आठवीं महागौरी हैं।

Shloka 5

नवमं सिद्धिदात्री च नवदुर्गाः प्रकीर्तिताः।
उक्तान्येतानि नामानि ब्रह्मणैव महात्मना॥

Navamaṃ Siddhidātrī Ca Navadurgāḥ Prakīrtitāḥ |
Uktānyetāni Nāmāni Brahmaṇaiva Mahātmanā ||

The ninth is Siddhidatri. These are celebrated as the nine Durgas, and these names were declared by the great-souled Brahma himself.

नौवीं सिद्धिदात्री हैं। ये नवदुर्गा के नाम से प्रसिद्ध हैं, और ये नाम स्वयं महात्मा ब्रह्मा ने बताए हैं।

Shloka 6

अग्निना दह्यमानस्तु शत्रुमध्ये गतो रणे।
विषमे दुर्गमे चैव भयार्ताः शरणं गताः॥

Agninā Dahyamānastu Śatrumadhye Gato Raṇe |
Viṣame Durgame Caiva Bhayārtāḥ Śaraṇaṃ Gatāḥ ||

Brahma speaks of people burning in fire, surrounded by enemies in battle, or in hard and dangerous places, who take refuge in the Goddess out of fear. The statement continues in the next verse.

ब्रह्मा उन लोगों की बात करते हैं जो आग में जल रहे हों, युद्ध में शत्रुओं से घिरे हों, या कठिन और दुर्गम स्थानों में हों, और भय से पीड़ित होकर देवी की शरण में जाएँ। बात अगले श्लोक में पूरी होती है।

Shloka 7

न तेषां जायते किंचिदशुभं रणसंकटे।
नापदं तस्य पश्यामि शोकदुःखभयं न हि॥

Na Teṣāṃ Jāyate Kiṃcidaśubhaṃ Raṇasaṃkaṭe |
Nāpadaṃ Tasya Paśyāmi Śokaduḥkhabhayaṃ Na Hi ||

He says that no harm comes to them even in the crisis of battle, and that he sees no calamity, grief, sorrow or fear for such a person. This is the hymn's devotional assurance, not a guarantee of safety.

वे कहते हैं कि युद्ध के संकट में भी उनका कोई अशुभ नहीं होता, और ऐसे व्यक्ति के लिए उन्हें कोई विपत्ति, शोक, दुःख या भय नहीं दिखता। यह स्तोत्र का भक्तिपूर्ण आश्वासन है, सुरक्षा की गारंटी नहीं।

Shloka 8

यैस्तु भक्त्या स्मृता नूनं तेषां वृद्धिः प्रजायते।
ये त्वां स्मरन्ति देवेशि रक्षसे तान्न संशयः॥

Yaistu Bhaktyā Smṛtā Nūnaṃ Teṣāṃ Vṛddhiḥ Prajāyate |
Ye Tvāṃ Smaranti Deveśi Rakṣase Tānna Saṃśayaḥ ||

Those who remember her with devotion surely prosper. Brahma addresses the Goddess: Queen of the gods, you protect those who remember you; there is no doubt.

जो भक्ति से उनका स्मरण करते हैं, उनकी निश्चय ही वृद्धि होती है। ब्रह्मा देवी से कहते हैं: हे देवेशि, जो आपका स्मरण करते हैं, आप उनकी रक्षा करती हैं, इसमें संशय नहीं।

Shloka 9

प्रेतसंस्था तु चामुण्डा वाराही महिषासना।
ऐन्द्री गजसमारूढा वैष्णवी गरुडासना॥

Pretasaṃsthā Tu Cāmuṇḍā Vārāhī Mahiṣāsanā |
Aindrī Gajasamārūḍhā Vaiṣṇavī Garuḍāsanā ||

Chamunda is seated on a corpse and Varahi rides a buffalo; Aindri is mounted on an elephant and Vaishnavi rides Garuda.

चामुण्डा प्रेत पर स्थित हैं और वाराही महिष पर; ऐन्द्री हाथी पर आरूढ़ हैं और वैष्णवी गरुड़ पर।

Shloka 10

माहेश्वरी वृषारूढा कौमारी शिखिवाहना।
लक्ष्मीः पद्मासना देवी पद्महस्ता हरिप्रिया॥

Māheśvarī Vṛṣārūḍhā Kaumārī Śikhivāhanā |
Lakṣmīḥ Padmāsanā Devī Padmahastā Haripriyā ||

Maheshvari rides a bull and Kaumari a peacock. Lakshmi, dear to Hari, is seated on a lotus with a lotus in her hand.

माहेश्वरी बैल पर और कौमारी मोर पर सवार हैं। हरि की प्रिया लक्ष्मी कमल पर आसीन हैं और उनके हाथ में कमल है।

Shloka 11

श्वेतरूपधरा देवी ईश्वरी वृषवाहना।
ब्राह्मी हंससमारूढा सर्वाभरणभूषिता॥

Śvetarūpadharā Devī Īśvarī Vṛṣavāhanā |
Brāhmī Haṃsasamārūḍhā Sarvābharaṇabhūṣitā ||

The goddess Ishvari, white in form, rides a bull; Brahmi, mounted on a swan, is adorned with every ornament.

श्वेत रूप वाली देवी ईश्वरी बैल पर सवार हैं; हंस पर आरूढ़ ब्राह्मी सब आभूषणों से सुशोभित हैं।

Shloka 12

इत्येता मातरः सर्वाः सर्वयोगसमन्विताः।
नानाभरणशोभाढ्या नानारत्नोपशोभिताः॥

Ityetā Mātaraḥ Sarvāḥ Sarvayogasamanvitāḥ |
Nānābharaṇaśobhāḍhyā Nānāratnopaśobhitāḥ ||

All these Mothers possess every yogic power and shine with many ornaments and many jewels.

ये सभी माताएँ सब योग-शक्तियों से युक्त हैं और अनेक आभूषणों तथा रत्नों से शोभित हैं।

Shloka 13

दृश्यन्ते रथमारूढा देव्यः क्रोधसमाकुलाः।
शङ्खं चक्रं गदां शक्तिं हलं च मुसलायुधम्॥

Dṛśyante Rathamārūḍhā Devyaḥ Krodhasamākulāḥ |
Śaṅkhaṃ Cakraṃ Gadāṃ Śaktiṃ Halaṃ Ca Musalāyudham ||

The goddesses are seen mounted on chariots and filled with anger, holding the conch, discus, mace, spear, plough and pestle.

ये देवियाँ रथों पर आरूढ़ और क्रोध से भरी दिखाई देती हैं, और शंख, चक्र, गदा, शक्ति, हल और मूसल धारण करती हैं।

Shloka 14

खेटकं तोमरं चैव परशुं पाशमेव च।
कुन्तायुधं त्रिशूलं च शार्ङ्गमायुधमुत्तमम्॥

Kheṭakaṃ Tomaraṃ Caiva Paraśuṃ Pāśameva Ca |
Kuntāyudhaṃ Triśūlaṃ Ca Śārṅgamāyudhamuttamam ||

They also hold the shield, javelin, axe and noose, the lance, the trident, and the excellent Sharnga bow.

वे ढाल, तोमर, फरसा और पाश, भाला, त्रिशूल और उत्तम शार्ङ्ग धनुष भी धारण करती हैं।

Shloka 15

दैत्यानां देहनाशाय भक्तानामभयाय च।
धारयन्त्यायुधानीत्थं देवानां च हिताय वै॥

Daityānāṃ Dehanāśāya Bhaktānāmabhayāya Ca |
Dhārayantyāyudhānītthaṃ Devānāṃ Ca Hitāya Vai ||

They bear these weapons to destroy the bodies of the demons, to give fearlessness to devotees, and for the welfare of the gods.

वे ये आयुध दैत्यों के शरीर के नाश, भक्तों को अभय देने और देवताओं के हित के लिए धारण करती हैं।

Shloka 16

नमस्तेऽस्तु महारौद्रे महाघोरपराक्रमे।
महाबले महोत्साहे महाभयविनाशिनि॥

Namaste'stu Mahāraudre Mahāghoraparākrame |
Mahābale Mahotsāhe Mahābhayavināśini ||

Salutations to you, greatly fierce one, of terrible valour, great strength and great energy, destroyer of great fear.

हे महारौद्रे, अत्यन्त भयंकर पराक्रम वाली, महाबली, महान उत्साह वाली और महान भय का नाश करने वाली देवी, आपको नमस्कार है।

दिशाओं और अंगों की रक्षा

Shloka 17

त्राहि मां देवि दुष्प्रेक्ष्ये शत्रूणां भयवर्द्धिनि।
प्राच्यां रक्षतु मामैन्द्री आग्नेय्यामग्निदेवता॥

Trāhi Māṃ Devi Duṣprekṣye Śatrūṇāṃ Bhayavarddhini |
Prācyāṃ Rakṣatu Māmaindrī Āgneyyāmagnidevatā ||

Protect me, Goddess, hard to look upon, who increases the fear of enemies. May Aindri protect me in the east and the fire deity in the south-east.

हे देवी, जिनकी ओर देखना कठिन है और जो शत्रुओं का भय बढ़ाती हैं, मेरी रक्षा करो। पूर्व में ऐन्द्री और अग्निकोण में अग्निदेवता मेरी रक्षा करें।

Shloka 18

दक्षिणेऽवतु वाराही नैर्ऋत्यां खड्गधारिणी।
प्रतीच्यां वारुणी रक्षेद् वायव्यां मृगवाहिनी॥

Dakṣiṇe'vatu Vārāhī Nairṛtyāṃ Khaḍgadhāriṇī |
Pratīcyāṃ Vāruṇī Rakṣed Vāyavyāṃ Mṛgavāhinī ||

May Varahi guard me in the south and the sword-bearing goddess in the south-west; may Varuni protect me in the west and the deer-riding goddess in the north-west.

दक्षिण में वाराही और नैर्ऋत्य कोण में खड्ग धारण करने वाली देवी मेरी रक्षा करें; पश्चिम में वारुणी और वायव्य कोण में मृग पर सवार देवी रक्षा करें।

Shloka 19

उदीच्यां पातु कौमारी ऐशान्यां शूलधारिणी।
ऊर्ध्वं ब्रह्माणि मे रक्षेदधस्ताद् वैष्णवी तथा॥

Udīcyāṃ Pātu Kaumārī Aiśānyāṃ Śūladhāriṇī |
Ūrdhvaṃ Brahmāṇi Me Rakṣedadhastād Vaiṣṇavī Tathā ||

May Kaumari protect me in the north and the trident-bearer in the north-east; may Brahmani protect me above and Vaishnavi below.

उत्तर में कौमारी और ईशान कोण में शूल धारण करने वाली देवी रक्षा करें; ऊपर ब्रह्माणी और नीचे वैष्णवी मेरी रक्षा करें।

Shloka 20

एवं दश दिशो रक्षेच्चामुण्डा शववाहना।
जया मे चाग्रतः पातु विजया पातु पृष्ठतः॥

Evaṃ Daśa Diśo Rakṣeccāmuṇḍā Śavavāhanā |
Jayā Me Cāgrataḥ Pātu Vijayā Pātu Pṛṣṭhataḥ ||

So may Chamunda, whose mount is a corpse, protect the ten directions. May Jaya protect me in front and Vijaya behind.

इस प्रकार शव-वाहन वाली चामुण्डा दसों दिशाओं की रक्षा करें। जया आगे से और विजया पीछे से मेरी रक्षा करें।

Shloka 21

अजिता वामपार्श्वे तु दक्षिणे चापराजिता।
शिखामुद्योतिनी रक्षेदुमा मूर्ध्नि व्यवस्थिता॥

Ajitā Vāmapārśve Tu Dakṣiṇe Cāparājitā |
Śikhāmudyotinī Rakṣedumā Mūrdhni Vyavasthitā ||

May Ajita guard my left side and Aparajita my right. May Udyotini protect the crown-lock, and Uma, abiding on my head, protect it.

अजिता बाईं ओर और अपराजिता दाईं ओर रक्षा करें। उद्योतिनी शिखा की रक्षा करें, और उमा मेरे मस्तक पर स्थित होकर रक्षा करें।

Shloka 22

मालाधरी ललाटे च भ्रुवौ रक्षेद् यशस्विनी।
त्रिनेत्रा च भ्रुवोर्मध्ये यमघण्टा च नासिके॥

Mālādharī Lalāṭe Ca Bhruvau Rakṣed Yaśasvinī |
Trinetrā Ca Bhruvormadhye Yamaghaṇṭā Ca Nāsike ||

May Maladhari protect my forehead and Yashasvini my eyebrows; may Trinetra protect the space between the brows and Yamaghanta the nose.

मालाधरी ललाट की और यशस्विनी भौंहों की रक्षा करें; त्रिनेत्रा भौंहों के बीच और यमघण्टा नासिका की रक्षा करें।

Shloka 23

शङ्खिनी चक्षुषोर्मध्ये श्रोत्रयोर्द्वारवासिनी।
कपोलौ कालिका रक्षेत्कर्णमूले तु शाङ्करी॥

Śaṅkhinī Cakṣuṣormadhye Śrotrayordvāravāsinī |
Kapolau Kālikā Rakṣetkarṇamūle Tu Śāṅkarī ||

May Shankhini protect the space between the eyes and Dvaravasini the ears; may Kalika protect the cheeks and Shankari the roots of the ears.

शंखिनी आँखों के बीच और द्वारवासिनी कानों की रक्षा करें; कालिका कपोलों की और शांकरी कानों की जड़ की रक्षा करें।

Shloka 24

नासिकायां सुगन्धा च उत्तरोष्ठे च चर्चिका।
अधरे चामृतकला जिह्वायां च सरस्वती॥

Nāsikāyāṃ Sugandhā Ca Uttaroṣṭhe Ca Carcikā |
Adhare Cāmṛtakalā Jihvāyāṃ Ca Sarasvatī ||

May Sugandha protect the nostrils and Charchika the upper lip; may Amritakala protect the lower lip and Sarasvati the tongue.

सुगन्धा नासिका की और चर्चिका ऊपर के होंठ की रक्षा करें; अमृतकला नीचे के होंठ की और सरस्वती जीभ की रक्षा करें।

Shloka 25

दन्तान् रक्षतु कौमारी कण्ठदेशे तु चण्डिका।
घण्टिकां चित्रघण्टा च महामाया च तालुके॥

Dantān Rakṣatu Kaumārī Kaṇṭhadeśe Tu Caṇḍikā |
Ghaṇṭikāṃ Citraghaṇṭā Ca Mahāmāyā Ca Tāluke ||

May Kaumari protect the teeth and Chandika the throat; may Chitraghanta protect the uvula and Mahamaya the palate.

कौमारी दाँतों की और चण्डिका कण्ठ की रक्षा करें; चित्रघण्टा गले की घण्टिका की और महामाया तालु की रक्षा करें।

Shloka 26

कामाक्षी चिबुकं रक्षेद् वाचं मे सर्वमङ्गला।
ग्रीवायां भद्रकाली च पृष्ठवंशे धनुर्धरी॥

Kāmākṣī Cibukaṃ Rakṣed Vācaṃ Me Sarvamaṅgalā |
Grīvāyāṃ Bhadrakālī Ca Pṛṣṭhavaṃśe Dhanurdharī ||

May Kamakshi protect my chin and Sarvamangala my speech; may Bhadrakali protect the neck and Dhanurdhari the spine.

कामाक्षी ठोड़ी की और सर्वमंगला मेरी वाणी की रक्षा करें; भद्रकाली गर्दन की और धनुर्धरी रीढ़ की रक्षा करें।

Shloka 27

नीलग्रीवा बहिःकण्ठे नलिकां नलकूबरी।
स्कन्धयोः खड्गिनी रक्षेद् बाहू मे वज्रधारिणी॥

Nīlagrīvā Bahiḥkaṇṭhe Nalikāṃ Nalakūbarī |
Skandhayoḥ Khaḍginī Rakṣed Bāhū Me Vajradhāriṇī ||

May Nilagriva protect the outer throat and Nalakubari the windpipe; may Khadgini protect the shoulders and Vajradharini my arms.

नीलग्रीवा कण्ठ के बाहरी भाग की और नलकूबरी श्वास-नली की रक्षा करें; खड्गिनी कंधों की और वज्रधारिणी मेरी भुजाओं की रक्षा करें।

Shloka 28

हस्तयोर्दण्डिनी रक्षेदम्बिका चाङ्गुलीषु च।
नखाञ्छूलेश्वरी रक्षेत्कुक्षौ रक्षेत्कुलेश्वरी॥

Hastayordaṇḍinī Rakṣedambikā Cāṅgulīṣu Ca |
Nakhāñchūleśvarī Rakṣetkukṣau Rakṣetkuleśvarī ||

May Dandini protect the hands and Ambika the fingers; may Shuleshvari protect the nails and Kuleshvari the belly.

दण्डिनी हाथों की और अम्बिका उँगलियों की रक्षा करें; शूलेश्वरी नखों की और कुलेश्वरी पेट की रक्षा करें।

Shloka 29

स्तनौ रक्षेन्महादेवी मनः शोकविनाशिनी।
हृदये ललिता देवी उदरे शूलधारिणी॥

Stanau Rakṣenmahādevī Manaḥ Śokavināśinī |
Hṛdaye Lalitā Devī Udare Śūladhāriṇī ||

May Mahadevi protect the breasts and Shokavinashini the mind; may the goddess Lalita protect the heart and Shuladharini the abdomen.

महादेवी स्तनों की और शोकविनाशिनी मन की रक्षा करें; ललिता देवी हृदय की और शूलधारिणी उदर की रक्षा करें।

Shloka 30

नाभौ च कामिनी रक्षेद् गुह्यं गुह्येश्वरी तथा।
पूतना कामिका मेढ्रं गुदे महिषवाहिनी॥

Nābhau Ca Kāminī Rakṣed Guhyaṃ Guhyeśvarī Tathā |
Pūtanā Kāmikā Meḍhraṃ Gude Mahiṣavāhinī ||

May Kamini protect the navel and Guhyeshvari the private parts; may Putana and Kamika protect the genitals and Mahishavahini the anus.

कामिनी नाभि की और गुह्येश्वरी गुप्त अंगों की रक्षा करें; पूतना और कामिका जननेन्द्रिय की और महिषवाहिनी गुदा की रक्षा करें।

Shloka 31

कट्यां भगवती रक्षेज्जानुनी विन्ध्यवासिनी।
जङ्घे महाबला रक्षेत्सर्वकामप्रदायिनी॥

Kaṭyāṃ Bhagavatī Rakṣejjānunī Vindhyavāsinī |
Jaṅghe Mahābalā Rakṣetsarvakāmapradāyinī ||

May Bhagavati protect the hips and Vindhyavasini the knees; may Mahabala, who grants all desires, protect the shanks.

भगवती कमर की और विन्ध्यवासिनी घुटनों की रक्षा करें; सब कामनाएँ देने वाली महाबला पिंडलियों की रक्षा करें।

Shloka 32

गुल्फयोर्नारसिंही च पादपृष्ठे तु तैजसी।
पादाङ्गुलीषु श्री रक्षेत्पादाधस्तलवासिनी॥

Gulphayornārasiṃhī Ca Pādapṛṣṭhe Tu Taijasī |
Pādāṅgulīṣu Śrī Rakṣetpādādhastalavāsinī ||

May Narasimhi protect the ankles and Taijasi the tops of the feet; may Shri protect the toes and Padadhastalavasini, who dwells beneath the feet, the soles.

नारसिंही टखनों की और तैजसी पैरों के ऊपरी भाग की रक्षा करें; श्री पैरों की उँगलियों की और पैरों के नीचे रहने वाली पादाधस्तलवासिनी तलवों की रक्षा करें।

Shloka 33

नखान् दंष्ट्राकराली च केशांश्चैवोर्ध्वकेशिनी।
रोमकूपेषु कौबेरी त्वचं वागीश्वरी तथा॥

Nakhān Daṃṣṭrākarālī Ca Keśāṃścaivordhvakeśinī |
Romakūpeṣu Kauberī Tvacaṃ Vāgīśvarī Tathā ||

May Damshtrakarali protect the nails and Urdhvakeshini the hair; may Kauberi protect the pores and Vagishvari the skin.

दंष्ट्राकराली नखों की और ऊर्ध्वकेशिनी केशों की रक्षा करें; कौबेरी रोमकूपों की और वागीश्वरी त्वचा की रक्षा करें।

Shloka 34

रक्तमज्जावसामांसान्यस्थिमेदांसि पार्वती।
अन्त्राणि कालरात्रिश्च पित्तं च मुकुटेश्वरी॥

Raktamajjāvasāmāṃsānyasthimedāṃsi Pārvatī |
Antrāṇi Kālarātriśca Pittaṃ Ca Mukuṭeśvarī ||

May Parvati protect the blood, marrow, fat, flesh, bones and fatty tissue; may Kalaratri protect the intestines and Mukuteshvari the bile.

पार्वती रक्त, मज्जा, वसा, मांस, अस्थि और मेद की रक्षा करें; कालरात्रि आँतों की और मुकुटेश्वरी पित्त की रक्षा करें।

Shloka 35

पद्मावती पद्मकोशे कफे चूडामणिस्तथा।
ज्वालामुखी नखज्वालामभेद्या सर्वसन्धिषु॥

Padmāvatī Padmakośe Kaphe Cūḍāmaṇistathā |
Jvālāmukhī Nakhajvālāmabhedyā Sarvasandhiṣu ||

May Padmavati protect the lotus-sheath and Chudamani the phlegm; may Jvalamukhi protect the gleam of the nails and Abhedya all the joints.

पद्मावती पद्मकोश की और चूड़ामणि कफ की रक्षा करें; ज्वालामुखी नखों की दीप्ति की और अभेद्या सब जोड़ों की रक्षा करें।

Shloka 36

शुक्रं ब्रह्माणि मे रक्षेच्छायां छत्रेश्वरी तथा।
अहंकारं मनो बुद्धिं रक्षेन्मे धर्मधारिणी॥

Śukraṃ Brahmāṇi Me Rakṣecchāyāṃ Chatreśvarī Tathā |
Ahaṃkāraṃ Mano Buddhiṃ Rakṣenme Dharmadhāriṇī ||

May Brahmani protect my vital fluid and Chhatreshvari my shadow; may Dharmadharini protect my ego, mind and intellect.

ब्रह्माणी मेरे वीर्य की और छत्रेश्वरी मेरी छाया की रक्षा करें; धर्मधारिणी मेरे अहंकार, मन और बुद्धि की रक्षा करें।

Shloka 37

प्राणापानौ तथा व्यानमुदानं च समानकम्।
वज्रहस्ता च मे रक्षेत्प्राणं कल्याणशोभना॥

Prāṇāpānau Tathā Vyānamudānaṃ Ca Samānakam |
Vajrahastā Ca Me Rakṣetprāṇaṃ Kalyāṇaśobhanā ||

May Vajrahasta protect my prana and apana, vyana, udana and samana, the vital breaths; may Kalyanashobhana protect my life.

वज्रहस्ता मेरे प्राण, अपान, व्यान, उदान और समान, इन प्राणवायुओं की रक्षा करें; कल्याणशोभना मेरे जीवन की रक्षा करें।

Shloka 38

रसे रूपे च गन्धे च शब्दे स्पर्शे च योगिनी।
सत्त्वं रजस्तमश्चैव रक्षेन्नारायणी सदा॥

Rase Rūpe Ca Gandhe Ca Śabde Sparśe Ca Yoginī |
Sattvaṃ Rajastamaścaiva Rakṣennārāyaṇī Sadā ||

May Yogini protect me in taste, form, smell, sound and touch; may Narayani always protect sattva, rajas and tamas.

योगिनी रस, रूप, गन्ध, शब्द और स्पर्श में मेरी रक्षा करें; नारायणी सदा सत्त्व, रज और तम की रक्षा करें।

Shloka 39

आयू रक्षतु वाराही धर्मं रक्षतु वैष्णवी।
यशः कीर्तिं च लक्ष्मीं च धनं विद्यां च चक्रिणी॥

Āyū Rakṣatu Vārāhī Dharmaṃ Rakṣatu Vaiṣṇavī |
Yaśaḥ Kīrtiṃ Ca Lakṣmīṃ Ca Dhanaṃ Vidyāṃ Ca Cakriṇī ||

May Varahi protect my lifespan and Vaishnavi my dharma; may Chakrini protect my fame, renown, fortune, wealth and learning.

वाराही मेरी आयु की और वैष्णवी मेरे धर्म की रक्षा करें; चक्रिणी मेरे यश, कीर्ति, लक्ष्मी, धन और विद्या की रक्षा करें।

Shloka 40

गोत्रमिन्द्राणि मे रक्षेत्पशून्मे रक्ष चण्डिके।
पुत्रान् रक्षेन्महालक्ष्मीर्भार्यां रक्षतु भैरवी॥

Gotramindrāṇi Me Rakṣetpaśūnme Rakṣa Caṇḍike |
Putrān Rakṣenmahālakṣmīrbhāryāṃ Rakṣatu Bhairavī ||

May Indrani protect my family line; Chandika, protect my cattle. May Mahalakshmi protect my sons and Bhairavi my wife.

इन्द्राणी मेरे गोत्र की रक्षा करें; हे चण्डिके, मेरे पशुओं की रक्षा करो। महालक्ष्मी मेरे पुत्रों की और भैरवी मेरी पत्नी की रक्षा करें।

Shloka 41

पन्थानं सुपथा रक्षेन्मार्गं क्षेमकरी तथा।
राजद्वारे महालक्ष्मीर्विजया सर्वतः स्थिता॥

Panthānaṃ Supathā Rakṣenmārgaṃ Kṣemakarī Tathā |
Rājadvāre Mahālakṣmīrvijayā Sarvataḥ Sthitā ||

May Supatha protect my way and Kshemakari my road; may Mahalakshmi protect me at the king's gate, and Vijaya, present everywhere, protect me on all sides.

सुपथा मेरे पथ की और क्षेमकरी मार्ग की रक्षा करें; राजद्वार पर महालक्ष्मी रक्षा करें, और सर्वत्र स्थित विजया सब ओर से रक्षा करें।

Shloka 42

रक्षाहीनं तु यत्स्थानं वर्जितं कवचेन तु।
तत्सर्वं रक्ष मे देवि जयन्ती पापनाशिनी॥

Rakṣāhīnaṃ Tu Yatsthānaṃ Varjitaṃ Kavacena Tu |
Tatsarvaṃ Rakṣa Me Devi Jayantī Pāpanāśinī ||

Goddess Jayanti, destroyer of sin, protect every place that is left unprotected and not covered by this armour.

हे पापों का नाश करने वाली जयन्ती देवी, जो स्थान रक्षा से रहित है और इस कवच में नहीं आया, उस सबकी रक्षा करो।

फलश्रुति

Shloka 43

पदमेकं न गच्छेत्तु यदीच्छेच्छुभमात्मनः।
कवचेनावृतो नित्यं यत्र यत्रैव गच्छति॥

Padamekaṃ Na Gacchettu Yadīcchecchubhamātmanaḥ |
Kavacenāvṛto Nityaṃ Yatra Yatraiva Gacchati ||

The phalashruti begins: one who wishes oneself well should not take even a single step without this armour. Wherever such a person goes, always covered by the armour… The sentence continues in the next verse.

फलश्रुति आरम्भ होती है: जो अपना कल्याण चाहे, वह इस कवच के बिना एक पग भी न चले। कवच से सदा आवृत होकर वह जहाँ-जहाँ जाता है… वाक्य अगले श्लोक में जारी है।

Shloka 44

तत्र तत्रार्थलाभश्च विजयः सार्वकामिकः।
यं यं चिन्तयते कामं तं तं प्राप्नोति निश्चितम्।
परमैश्वर्यमतुलं प्राप्स्यते भूतले पुमान्॥

Tatra Tatrārthalābhaśca Vijayaḥ Sārvakāmikaḥ |
Yaṃ Yaṃ Cintayate Kāmaṃ Taṃ Taṃ Prāpnoti Niścitam |
Paramaiśvaryamatulaṃ Prāpsyate Bhūtale Pumān ||

…there, the text says, he gains wealth and victory in all his aims, surely obtains whatever he desires, and attains unequalled prosperity on earth. These are the hymn's traditional claims, not guaranteed outcomes.

…ग्रन्थ के अनुसार वहाँ-वहाँ उसे धन-लाभ और सब कार्यों में विजय मिलती है, वह जो-जो कामना करता है उसे निश्चय ही पाता है, और पृथ्वी पर अतुल ऐश्वर्य प्राप्त करता है। ये स्तोत्र के पारम्परिक दावे हैं, निश्चित परिणाम नहीं।

Shloka 45

निर्भयो जायते मर्त्यः संग्रामेष्वपराजितः।
त्रैलोक्ये तु भवेत्पूज्यः कवचेनावृतः पुमान्॥

Nirbhayo Jāyate Martyaḥ Saṃgrāmeṣvaparājitaḥ |
Trailokye Tu Bhavetpūjyaḥ Kavacenāvṛtaḥ Pumān ||

The text says that a person covered by this armour becomes fearless, is unconquered in battle, and is honoured in the three worlds.

ग्रन्थ कहता है कि इस कवच से आवृत मनुष्य निर्भय हो जाता है, युद्धों में अपराजित रहता है और तीनों लोकों में पूज्य होता है।

Shloka 46

इदं तु देव्याः कवचं देवानामपि दुर्लभम्।
यः पठेत्प्रयतो नित्यं त्रिसन्ध्यं श्रद्धयान्वितः॥

Idaṃ Tu Devyāḥ Kavacaṃ Devānāmapi Durlabham |
Yaḥ Paṭhetprayato Nityaṃ Trisandhyaṃ Śraddhayānvitaḥ ||

This armour of the Goddess is hard to obtain even for the gods. The verse turns to one who recites it daily at the three junctions of the day, disciplined and with faith; the result follows in the next verse.

देवी का यह कवच देवताओं के लिए भी दुर्लभ है। श्लोक उस व्यक्ति की बात करता है जो संयम और श्रद्धा के साथ प्रतिदिन तीनों संध्याओं में इसका पाठ करे; फल अगले श्लोक में है।

Shloka 47

दैवी कला भवेत्तस्य त्रैलोक्येष्वपराजितः।
जीवेद् वर्षशतं साग्रमपमृत्युविवर्जितः॥

Daivī Kalā Bhavettasya Trailokyeṣvaparājitaḥ |
Jīved Varṣaśataṃ Sāgramapamṛtyuvivarjitaḥ ||

The text says such a person gains a divine radiance, is unconquered in the three worlds, and lives a full hundred years free of untimely death. This is a traditional benefit claim, not a promise of longevity.

ग्रन्थ कहता है कि उसे दैवी कला प्राप्त होती है, वह तीनों लोकों में अपराजित रहता है, और अकाल मृत्यु से रहित होकर पूरे सौ वर्ष जीता है। यह पारम्परिक फल-कथन है, दीर्घायु का वादा नहीं।

Shloka 48

नश्यन्ति व्याधयः सर्वे लूताविस्फोटकादयः।
स्थावरं जङ्गमं चैव कृत्रिमं चापि यद्विषम्॥

Naśyanti Vyādhayaḥ Sarve Lūtāvisphoṭakādayaḥ |
Sthāvaraṃ Jaṅgamaṃ Caiva Kṛtrimaṃ Cāpi Yadviṣam ||

The text claims that all ailments, such as spider-bite rashes and boils, are destroyed, along with every poison, whether from plants, from animals or man-made. This is not medical advice; illness and poisoning need proper medical care.

ग्रन्थ का दावा है कि लूता, विस्फोटक आदि सब रोग नष्ट होते हैं, और स्थावर, जंगम या कृत्रिम, हर प्रकार का विष भी। यह चिकित्सा-सलाह नहीं है; रोग और विष के लिए उचित चिकित्सा आवश्यक है।

Shloka 49

अभिचाराणि सर्वाणि मन्त्रयन्त्राणि भूतले।
भूचराः खेचराश्चैव जलजाश्चोपदेशिकाः॥

Abhicārāṇi Sarvāṇi Mantrayantrāṇi Bhūtale |
Bhūcarāḥ Khecarāścaiva Jalajāścopadeśikāḥ ||

The list continues with every hostile rite and every harmful mantra and yantra on earth, and beings that move on land, in the sky and in water, and those that arise through instruction. The sentence ends in verse 52.

सूची आगे बढ़ती है: पृथ्वी पर सब अभिचार और हानिकारक मन्त्र-यन्त्र, और भूमि, आकाश और जल में विचरने वाले प्राणी, और उपदेश से उत्पन्न होने वाले भी। वाक्य श्लोक ५२ में पूरा होता है।

Shloka 50

सहजा कुलजा माला डाकिनी शाकिनी तथा।
अन्तरिक्षचरा घोरा डाकिन्यश्च महाबलाः॥

Sahajā Kulajā Mālā Ḍākinī Śākinī Tathā |
Antarikṣacarā Ghorā Ḍākinyaśca Mahābalāḥ ||

It names further afflictions called Sahaja, Kulaja and Mala, the Dakinis and Shakinis, and the fierce and mighty Dakinis that roam the sky.

इसमें आगे सहजा, कुलजा और माला नामक पीड़ाएँ, डाकिनी और शाकिनी, और आकाश में विचरने वाली भयंकर और बलवान डाकिनियाँ गिनाई गई हैं।

Shloka 51

ग्रहभूतपिशाचाश्च यक्षगन्धर्वराक्षसाः।
ब्रह्मराक्षसवेतालाः कूष्माण्डा भैरवादयः॥

Grahabhūtapiśācāśca Yakṣagandharvarākṣasāḥ |
Brahmarākṣasavetālāḥ Kūṣmāṇḍā Bhairavādayaḥ ||

It adds grahas, bhutas and pishachas, yakshas, gandharvas and rakshasas, brahmarakshasas, vetalas, kushmandas, bhairavas and others.

इसमें ग्रह, भूत और पिशाच, यक्ष, गन्धर्व और राक्षस, ब्रह्मराक्षस, वेताल, कूष्माण्ड, भैरव आदि भी जोड़े गए हैं।

Shloka 52

नश्यन्ति दर्शनात्तस्य कवचे हृदि संस्थिते।
मानोन्नतिर्भवेद् राज्ञस्तेजोवृद्धिकरं परम्॥

Naśyanti Darśanāttasya Kavace Hṛdi Saṃsthite |
Mānonnatirbhaved Rājñastejovṛddhikaraṃ Param ||

The text says all of these are destroyed at the mere sight of one who holds this armour in the heart, and that such a person gains honour from the king and great increase of radiance. These are traditional protective claims, not advice about illness or harm.

ग्रन्थ कहता है कि जिसके हृदय में यह कवच स्थित है, उसके दर्शन मात्र से ये सब नष्ट हो जाते हैं, और उसे राजा से सम्मान तथा तेज की बड़ी वृद्धि मिलती है। ये पारम्परिक रक्षा-सम्बन्धी दावे हैं, रोग या हानि के विषय में सलाह नहीं।

Shloka 53

यशसा वर्द्धते सोऽपि कीर्तिमण्डितभूतले।
जपेत्सप्तशतीं चण्डीं कृत्वा तु कवचं पुरा॥

Yaśasā Varddhate So'pi Kīrtimaṇḍitabhūtale |
Japetsaptaśatīṃ Caṇḍīṃ Kṛtvā Tu Kavacaṃ Purā ||

He grows in glory on an earth adorned with his fame. One should first recite this armour and then recite the Saptashati, the Chandi.

वह यश में बढ़ता है और पृथ्वी उसकी कीर्ति से सुशोभित होती है। पहले यह कवच पढ़कर फिर सप्तशती चण्डी का पाठ करना चाहिए।

Shloka 54

यावद्भूमण्डलं धत्ते सशैलवनकाननम्।
तावत्तिष्ठति मेदिन्यां सन्ततिः पुत्रपौत्रिकी॥

Yāvadbhūmaṇḍalaṃ Dhatte Saśailavanakānanam |
Tāvattiṣṭhati Medinyāṃ Santatiḥ Putrapautrikī ||

The text says that as long as the earth holds its mountains, woods and forests, his line of sons and grandsons endures on it.

ग्रन्थ कहता है कि जब तक पृथ्वी पर्वतों, वनों और काननों को धारण किए है, तब तक उसकी पुत्र-पौत्र वाली सन्तति पृथ्वी पर बनी रहती है।

Shloka 55

देहान्ते परमं स्थानं यत्सुरैरपि दुर्लभम्।
प्राप्नोति पुरुषो नित्यं महामायाप्रसादतः॥

Dehānte Paramaṃ Sthānaṃ Yatsurairapi Durlabham |
Prāpnoti Puruṣo Nityaṃ Mahāmāyāprasādataḥ ||

At the end of the body, by the grace of Mahamaya, such a person attains the supreme and lasting abode that is hard to reach even for the gods.

देह के अन्त में महामाया की कृपा से वह व्यक्ति उस परम और नित्य स्थान को पाता है जो देवताओं के लिए भी दुर्लभ है।

Shloka 56

लभते परमं रूपं शिवेन सह मोदते॥ ॐ॥

Labhate Paramaṃ Rūpaṃ Śivena Saha Modate || Oṃ ||

He attains the supreme form and rejoices with Shiva. Om. These closing verses state the hymn's traditional spiritual reward.

वह परम रूप प्राप्त करता है और शिव के साथ आनन्द करता है। ॐ। ये अन्तिम श्लोक स्तोत्र का पारम्परिक आध्यात्मिक फल बताते हैं।

Colophon

इति देव्याः कवचं सम्पूर्णम्॥

Iti Devyāḥ Kavacaṃ Sampūrṇam ||

Here the Armour of the Goddess is complete.

यहाँ देवी का कवच पूरा होता है।