Print / save as PDF. Choose what to include, then use your browser's Print command and pick "Save as PDF" to keep a copy. Or download the ready-made PDF (with transliteration). Back to the full reader

श्रीसूक्तम्

Shri Suktam — Selected 15-Verse Core

Source: Internet Archive — Die Apokryphen des Rigveda (1906), Shri Suktam on printed pages 72–73. Also compared: Public Domain Mark 1.0; Sanskrit Wikisource — Rigveda Khila II, fixed comparison revision 364177 (CC BY-SA 4.0).

Verse 1

हिरण्यवर्णां हरिणीं सुवर्णरजतस्रजाम्।
चन्द्रां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो ममावह॥१॥

Hiraṇyavarṇāṃ Hariṇīṃ Suvarṇarajatasrajām |
Candrāṃ Hiraṇmayīṃ Lakṣmīṃ Jātavedo Mamāvaha ||1||

O Jatavedas, bring to me Lakshmi: golden-hued, graceful, garlanded with gold and silver, moonlike and radiant as gold.

हे जातवेदस्, स्वर्णवर्णा, मनोहर, सोने-चाँदी की माला धारण करने वाली, चन्द्रमा जैसी और हिरण्मयी लक्ष्मी को मेरे पास लाएँ।

Verse 2

तां म आवह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम्।
यस्यां हिरण्यं विन्देयं गामश्वं पुरुषानहम्॥२॥

Tāṃ Ma Ā Vaha Jātavedo Lakṣmīmanapagāminīm |
Yasyāṃ Hiraṇyaṃ Vindeyaṃ Gāmaśvaṃ Puruṣānaham ||2||

O Jatavedas, bring me the Lakshmi who does not depart, in whose presence the speaker petitions to obtain gold, cattle, horses and people.

हे जातवेदस्, उस कभी न जाने वाली लक्ष्मी को मेरे पास लाएँ, जिनकी उपस्थिति में वक्ता सोना, गौ, अश्व और जन पाने की प्रार्थना करता है।

Verse 3

अश्वपूर्वां रथमध्यां हस्तिनादप्रमोदिनीम्।
श्रियं देवीमुपह्वये श्रीर्मा देवी जुषताम्॥३॥

Aśvapūrvāṃ Rathamadhyāṃ Hastinādapramodinīm |
Śriyaṃ Devīmupahvaye Śrīr Mā Devī Juṣatām ||3||

I invoke the Goddess Shri, preceded by horses, seated amid the chariot and delighting in the sound of elephants. May the Goddess Shri favour me.

मैं अश्वों से अग्रसर, रथ के मध्य स्थित और हाथियों की ध्वनि से प्रसन्न होने वाली देवी श्री का आह्वान करता हूँ। देवी श्री मुझ पर अनुग्रह करें।

Verse 4

कांस्यस्मि तां हिरण्यप्रावारामार्द्रां ज्वलन्तीं तृप्तां तर्पयन्तीम्।
पद्मे स्थितां पद्मवर्णां तामिहोपह्वये श्रियम्॥४॥

Kāṃsyasmi Tāṃ Hiraṇyaprāvārāmārdrāṃ Jvalantīṃ Tṛptāṃ Tarpayantīm |
Padme Sthitāṃ Padmavarṇāṃ Tāmihopahvaye Śriyam ||4||

Longing for her, I invoke Shri here: wrapped in gold, moist, blazing, fulfilled and fulfilling, seated on a lotus and lotus-hued. The opening follows the selected edition’s kāṃsy asmi reading.

उनकी अभिलाषा रखते हुए मैं यहाँ श्री का आह्वान करता हूँ—स्वर्णावरण वाली, आर्द्र, तेजस्विनी, तृप्त और तृप्त करने वाली, कमल पर स्थित और कमलवर्णा। आरम्भ चयनित संस्करण के ‘कांस्यस्मि’ पाठ पर आधारित है।

Verse 5

चन्द्रां प्रभासां यशसा ज्वलन्तीं श्रियं लोके देवजुष्टामुदाराम्।
तां पद्मानेमिं शरणं प्रपद्येऽलक्ष्मीर्मे नश्यतां त्वां वृणोमि॥५॥

Candrāṃ Prabhāsāṃ Yaśasā Jvalantīṃ Śriyaṃ Loke Devajuṣṭāmudārām |
Tāṃ Padmānemiṃ Śaraṇaṃ Prapadye'lakṣmīr Me Naśyatāṃ Tvāṃ Vṛṇomi ||5||

I take refuge in generous Shri, moonlike, radiant with renown, honoured by the gods and lotus-rimmed. The speaker chooses her and petitions that misfortune depart.

मैं चन्द्रमा जैसी, प्रभामयी, यश से दीप्त, देवताओं द्वारा सेवित, उदार और कमल-नेमि वाली श्री की शरण लेता हूँ। वक्ता उन्हें चुनकर अलक्ष्मी के दूर होने की प्रार्थना करता है।

Verse 6

आदित्यवर्णे तपसोऽधि जातो वनस्पतिस्तव वृक्षोऽथ बिल्वः।
तस्य फलानि तपसा नुदन्तु मायान्तरा याश्च बाह्या अलक्ष्मीः॥६॥

Ādityavarṇe Tapaso'dhi Jāto Vanaspatistava Vṛkṣo'tha Bilvaḥ |
Tasya Phalāni Tapasā Nudantu Māyāntarā Yāśca Bāhyā Alakṣmīḥ ||6||

O sun-coloured one, the bilva tree is described as your tree, born from austerity. The verse petitions that its fruits, through that austerity, drive away inner illusion and outward misfortune.

हे सूर्यवर्णा, बिल्व-वृक्ष को तप से उत्पन्न आपका वृक्ष कहा गया है। पद प्रार्थना करता है कि उसके फल उस तप के द्वारा भीतर की माया और बाहर की अलक्ष्मी को दूर करें।

Verse 7

उपैतु मां देवसखः कीर्तिश्च मणिना सह।
प्रादुर्भूतोऽस्मि राष्ट्रेऽस्मिन् कीर्तिं वृद्धिं ददातु मे॥७॥

Upaitu Māṃ Devasakhaḥ Kīrtiśca Maṇinā Saha |
Prādurbhūto'smi Rāṣṭre'smin Kīrtiṃ Vṛddhiṃ Dadātu Me ||7||

May the friend of the gods approach me, together with fame and a jewel. Having appeared in this realm, the speaker petitions for renown and growth.

देवसखा कीर्ति और मणि सहित मेरे पास आएँ। इस राष्ट्र में प्रकट हुआ वक्ता अपने लिए यश और वृद्धि की प्रार्थना करता है।

Verse 8

क्षुत्पिपासामलां ज्येष्ठामलक्ष्मीं नाशयाम्यहम्।
अभूतिमसमृद्धिं च सर्वान् निर्णुद मे गृहात्॥८॥

Kṣutpipāsāmalāṃ Jyeṣṭhāmalakṣmīṃ Nāśayāmyaham |
Abhūtimasamṛddhiṃ Ca Sarvān Nirṇuda Me Gṛhāt ||8||

The speaker rejects the elder Alakshmi, stained by hunger and thirst, and petitions that want, lack of prosperity and every such adversity be driven from the home.

वक्ता भूख-प्यास के मल से युक्त ज्येष्ठा अलक्ष्मी को त्यागता है और अभाव, असमृद्धि तथा ऐसे सभी अनिष्टों को घर से दूर करने की प्रार्थना करता है।

Verse 9

गन्धद्वारां दुराधर्षां नित्यपुष्टां करीषिणीम्।
ईश्वरीं सर्वभूतानां तामिहोपह्वये श्रियम्॥९॥

Gandhadvārāṃ Durādharṣāṃ Nityapuṣṭāṃ Karīṣiṇīm |
Īśvarīṃ Sarvabhūtānāṃ Tāmihopahvaye Śriyam ||9||

I invoke Shri here as fragrant, unassailable, ever-nourished, associated with fertile abundance and sovereign over all beings.

मैं यहाँ सुगन्धमयी, दुर्जेय, नित्य पुष्ट, उर्वर समृद्धि से जुड़ी और सभी प्राणियों की ईश्वरी श्री का आह्वान करता हूँ।

Verse 10

मनसः काममाकूतिं वाचः सत्यमशीमहि।
पशूनां रूपमन्नस्य मयि श्रीः श्रयतां यशः॥१०॥

Manasaḥ Kāmamākūtiṃ Vācaḥ Satyamaśīmahi |
Paśūnāṃ Rūpamannasya Mayi Śrīḥ Śrayatāṃ Yaśaḥ ||10||

May we attain the mind’s worthy desire, purposeful intention and truth of speech. The verse petitions that the form of livestock and food, Shri and renown abide in the speaker.

हम मन की उचित कामना, संकल्प और वाणी का सत्य प्राप्त करें। पद प्रार्थना करता है कि पशुधन और अन्न का रूप, श्री और यश वक्ता में निवास करें।

Verse 11

कर्दमेन प्रजा भूता मयि सम्भव कर्दम।
श्रियं वासय मे कुले मातरं पद्ममालिनीम्॥११॥

Kardamena Prajā Bhūtā Mayi Sambhava Kardama |
Śriyaṃ Vāsaya Me Kule Mātaraṃ Padmamālinīm ||11||

Through Kardama, progeny came into being; O Kardama, be present in me. Establish in my family Shri, the lotus-garlanded Mother.

कर्दम से प्रजा उत्पन्न हुई; हे कर्दम, मुझमें उपस्थित हों। कमलमाला धारण करने वाली माता श्री को मेरे कुल में निवास कराएँ।

Verse 12

अप स्रवन्तु स्निग्धानि चिक्लीत वस मे गृहे।
नि च देवीं मातरं श्रियं वासय मे कुले॥१२॥

Apa Sravantu Snigdhāni Ciklīta Vasa Me Gṛhe |
Ni Ca Devīṃ Mātaraṃ Śriyaṃ Vāsaya Me Kule ||12||

May nourishing, unctuous things flow forth. O Ciklita, dwell in my home and establish in my family the Goddess Shri, the Mother. This follows the selected apa sravantu reading rather than silently adopting the common waters variant.

स्निग्ध और पोषक वस्तुएँ प्रवाहित हों। हे चिक्लीत, मेरे घर में रहें और माता देवी श्री को मेरे कुल में स्थापित करें। यह चयनित ‘अप स्रवन्तु’ पाठ है; प्रचलित जल-वाला पाठ चुपचाप नहीं अपनाया गया।

Verse 13

पक्वां पुष्करिणीं पुष्टां पिङ्गलां पद्ममालिनीम्।
सूर्यां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो ममावह॥१३॥

Pakvāṃ Puṣkariṇīṃ Puṣṭāṃ Piṅgalāṃ Padmamālinīm |
Sūryāṃ Hiraṇmayīṃ Lakṣmīṃ Jātavedo Mamāvaha ||13||

O Jatavedas, bring to me Lakshmi as mature, lotus-pool-like, flourishing, tawny-golden, lotus-garlanded, solar and radiant as gold. These are the selected witness’s verse-13 descriptions.

हे जातवेदस्, पक्व, कमल-सरोवर जैसी, पुष्ट, पिङ्गलवर्णा, कमलमालिनी, सूर्यरूपा और हिरण्मयी लक्ष्मी को मेरे पास लाएँ। ये चयनित साक्ष्य के तेरहवें पद के विशेषण हैं।

Verse 14

आर्द्रां पुष्करिणीं यष्टिं सुवर्णां हेममालिनीम्।
चन्द्रां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो ममावह॥१४॥

Ārdrāṃ Puṣkariṇīṃ Yaṣṭiṃ Suvarṇāṃ Hemamālinīm |
Candrāṃ Hiraṇmayīṃ Lakṣmīṃ Jātavedo Mamāvaha ||14||

O Jatavedas, bring to me Lakshmi as moist, lotus-pool-like, slender, golden, gold-garlanded, moonlike and radiant as gold.

हे जातवेदस्, आर्द्र, कमल-सरोवर जैसी, यष्टि-सी सुडौल, स्वर्णमयी, स्वर्णमालिनी, चन्द्ररूपा और हिरण्मयी लक्ष्मी को मेरे पास लाएँ।

Verse 15

तां म आवह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम्।
यस्यां हिरण्यं प्रभूतं गावो दास्यो विन्देयं पुरुषानहम्॥१५॥

Tāṃ Ma Ā Vaha Jātavedo Lakṣmīmanapagāminīm |
Yasyāṃ Hiraṇyaṃ Prabhūtaṃ Gāvo Dāsyo Vindeyaṃ Puruṣānaham ||15||

O Jatavedas, bring me the Lakshmi who does not depart, in whose presence the ancient speaker petitions for abundant gold, cows, women in servitude and men. The historical list is translated for accuracy, not endorsed as a social ideal.

हे जातवेदस्, उस कभी न जाने वाली लक्ष्मी को मेरे पास लाएँ, जिनकी उपस्थिति में प्राचीन वक्ता प्रचुर सोना, गौएँ, दासता में रखी स्त्रियाँ और पुरुष पाने की प्रार्थना करता है। ऐतिहासिक सूची को शुद्धता से अनूदित किया गया है, सामाजिक आदर्श के रूप में समर्थित नहीं।