अध्याय ११: विश्वरूपदर्शनयोग
Checked against Bhagavad-Gita, Annie Besant and Bhagavan Das (1905) — selected Sanskrit printSee the scanHow we check
All 55 numbered verses of Chapter 11: Arjuna asks to see Krishna’s universal form, the vision and its terror, Krishna as Time, Arjuna’s praise and apology, and the return to the gentle form, with original English reading aids and contextual notes.
श्लोक 1#
अर्जुन उवाच
मदनुग्रहाय परमं गुह्यमध्यात्मसंज्ञितम्।
यत्त्वयोक्तं वचस्तेन मोहोऽयं विगतो मम॥
Arjuna Uvacha
Madanugrahaya Paramam Guhyamadhyatmasanjnitam |
Yattvayoktam Vachastena Moho'yam Vigato Mama ||
Out of kindness to me you have spoken the supreme secret called the teaching about the self; by that word this confusion of mine has gone.
श्लोक 2#
भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मया।
त्वत्तः कमलपत्राक्ष माहात्म्यमपि चाव्ययम्॥
Bhavapyayau Hi Bhutanam Shrutau Vistarasho Maya |
Tvattah Kamalapatraksha Mahatmyamapi Chavyayam ||
I have heard from you in detail of the arising and passing away of beings, lotus-eyed one, and also of your imperishable greatness.
श्लोक 3#
एवमेतद्यथात्थ त्वमात्मानं परमेश्वर।
द्रष्टुमिच्छामि ते रूपमैश्वरं पुरुषोत्तम॥
Evametadyathattha Tvamatmanam Parameshvara |
Drashtumichchhami Te Rupamaishvaram Purushottama ||
Supreme Lord, it is just as you describe yourself; yet I wish to see your sovereign form, best of persons.
श्लोक 4#
मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुमिति प्रभो।
योगेश्वर ततो मे त्वं दर्शयात्मानमव्ययम्॥
Manyase Yadi Tachchhakyam Maya Drashtumiti Prabho |
Yogeshvara Tato Me Tvam Darshayatmanamavyayam ||
If you think it possible for me to see it, Lord, master of yoga, then show me your imperishable self.
श्लोक 5#
श्रीभगवानुवाच
पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोऽथ सहस्रशः।
नानाविधानि दिव्यानि नानावर्णाकृतीनि च॥
Shribhagavanuvacha
Pashya Me Partha Rupani Shatasho'tha Sahasrashah |
Nanavidhani Divyani Nanavarnakritini Cha ||
Partha, behold my forms by the hundreds and thousands, of many kinds, divine, of many colours and shapes.
श्लोक 6#
पश्यादित्यान्वसून्रुद्रानश्विनौ मरुतस्तथा।
बहून्यदृष्टपूर्वाणि पश्याश्चर्याणि भारत॥
Pashyadityanvasunrudranashvinau Marutastatha |
Bahunyadrishtapurvani Pashyashcharyani Bharata ||
Behold the Adityas, the Vasus, the Rudras, the two Ashvins and the Maruts; behold many wonders never seen before, Bharata.
श्लोक 7#
इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं पश्याद्य सचराचरम्।
मम देहे गुडाकेश यच्चान्यद्द्रष्टुमिच्छसि॥
Ihaikastham Jagatkritsnam Pashyadya Sacharacharam |
Mama Dehe Gudakesha Yachchanyaddrashtumichchhasi ||
Behold here today the whole world, with all that moves and does not move, standing as one in my body, Gudakesha, and whatever else you wish to see.
श्लोक 8#
न तु मा शक्यसे द्रष्टुमनेनैव स्वचक्षुषा।
दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे योगमैश्वरम्॥
Na Tu Ma Shakyase Drashtumanenaiva Svachakshusha |
Divyam Dadami Te Chakshuh Pashya Me Yogamaishvaram ||
But you cannot see me with this ordinary eye of yours; I give you a divine eye. Behold my sovereign yoga.
श्लोक 9#
संजय उवाच
एवमुक्त्वा ततो राजन्महायोगेश्वरो हरिः।
दर्शयामास पार्थाय परमं रूपमैश्वरम्॥
Sanjaya Uvacha
Evamuktva Tato Rajanmahayogeshvaro Harih |
Darshayamasa Parthaya Paramam Rupamaishvaram ||
Having spoken thus, O king, Hari, the great master of yoga, then showed Partha his supreme sovereign form.
श्लोक 10#
अनेकवक्त्रनयनमनेकाद्भुतदर्शनम्।
अनेकदिव्याभरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम्॥
Anekavaktranayanamanekadbhutadarshanam |
Anekadivyabharanam Divyanekodyatayudham ||
It had many mouths and eyes, many wondrous sights, many divine ornaments, and many divine weapons held aloft;
श्लोक 11#
दिव्यमाल्याबरधरं दिव्यगंधानुलेपनम्।
सर्वाश्चर्यमयं देवमनंतं विश्वतोमुखम्॥
Divyamalyabaradharam Divyagandhanulepanam |
Sarvashcharyamayam Devamanantam Vishvatomukham ||
wearing divine garlands and garments, anointed with divine perfumes, all-wondrous, radiant, endless, with faces on every side.
श्लोक 12#
दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता।
यदि भाः सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य महात्मनः॥
Divi Suryasahasrasya Bhavedyugapadutthita |
Yadi Bhah Sadrishi Sa Syadbhasastasya Mahatmanah ||
If the light of a thousand suns were to rise at once in the sky, that might resemble the radiance of that great being.
श्लोक 13#
तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा।
अपश्यद्देवदेवस्य शरीरे पांडवस्तदा॥
Tatraikastham Jagatkritsnam Pravibhaktamanekadha |
Apashyaddevadevasya Sharire Pandavastada ||
There, in the body of the god of gods, the Pandava then saw the whole world, divided in many ways, standing as one.
श्लोक 14#
ततः स विस्मयाविष्टो हृष्टरोमा धनंजयः।
प्रणम्य शिरसा देवं कृतांजलिरभाषत॥
Tatah Sa Vismayavishto Hrishtaroma Dhananjayah |
Pranamya Shirasa Devam Kritanjalirabhashata ||
Then Dhananjaya, filled with wonder, his hair standing on end, bowed his head to the god and spoke with joined palms.
श्लोक 15#
अर्जुन उवाच
पश्यामि देवांस्तव देव देहे
सर्वांस्तथा भूतविशेषसंघान्।
ब्रह्माणमीशं कमलासनस्थ
मृषींश्च सर्वानुरगांश्च दिव्यान्॥
Arjuna Uvacha
Pashyami Devamstava Deva Dehe
Sarvamstatha Bhutavisheshasanghan |
Brahmanamisham Kamalasanastha
Mrishimshcha Sarvanuragamshcha Divyan ||
I see the gods in your body, O god, and all the various kinds of beings; Brahma the lord seated on the lotus seat, all the seers and the divine serpents.
श्लोक 16#
अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं
पश्यामि त्वा सर्वतोऽनंतरूपम्।
नांतं न मध्यं न पुनस्तवादिं
पश्यामि विश्वेश्वर विश्वरूपम्॥
Anekabahudaravaktranetram
Pashyami Tva Sarvato'nantarupam |
Nantam Na Madhyam Na Punastavadim
Pashyami Vishveshvara Vishvarupam ||
I see you with many arms, bellies, mouths and eyes, of endless form on every side; I see no end, no middle and no beginning of you, lord of the universe, universal form.
श्लोक 17#
किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च
तेजोराशिं सर्वतो दीप्तिमंतम्।
पश्यामि त्वां दुर्निरीक्ष्यं समंताद्
दीप्तानलार्कद्युतिमप्रमेयम्॥
Kiritinam Gadinam Chakrinam Cha
Tejorashim Sarvato Diptimantam |
Pashyami Tvam Durnirikshyam Samantad
Diptanalarkadyutimaprameyam ||
I see you crowned, with mace and discus, a mass of radiance shining on every side, hard to look at, blazing all around like fire and sun, immeasurable.
श्लोक 18#
त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं
त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम्।
त्वमव्ययः शाश्वतधर्मगोप्ता
सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे॥
Tvamaksharam Paramam Veditavyam
Tvamasya Vishvasya Param Nidhanam |
Tvamavyayah Shashvatadharmagopta
Sanatanastvam Purusho Mato Me ||
You are the imperishable, the highest to be known; you are the supreme resting place of this universe. You are the undecaying guardian of the eternal dharma; I hold you to be the everlasting person.
श्लोक 19#
अनादिमध्यातमनंतवीर्य
मनंतबाहुं शशिसूर्यनेत्रम्।
पश्यामि त्वां दीप्तहुताशवक्त्रं
स्वतेजसा विश्वमिदं तपंतम्॥
Anadimadhyatamanantavirya
Manantabahum Shashisuryanetram |
Pashyami Tvam Diptahutashavaktram
Svatejasa Vishvamidam Tapantam ||
I see you without beginning, middle or end, of endless power, with countless arms, the moon and sun your eyes, your mouth a blazing fire, heating this universe with your own radiance.
श्लोक 20#
द्यावापृथिव्योरिदमंतरं हि
व्याप्तं त्वयैकेन दिशश्च सर्वाः।
दृष्ट्वाऽद्भुतं रूपमुग्रं तवेदं
लोकत्रयं प्रव्यथितं महात्मन्॥
Dyavaprithivyoridamantaram Hi
Vyaptam Tvayaikena Dishashcha Sarvah |
Drishtva'dbhutam Rupamugram Tavedam
Lokatrayam Pravyathitam Mahatman ||
By you alone this space between heaven and earth is filled, and all the directions; seeing this wondrous and terrible form of yours, great one, the three worlds tremble.
श्लोक 21#
अमी हि त्वां सुरसंघा विशंति
केचिद्भीताः प्रांजलयो गृणंति।
स्वस्तीत्युक्त्वा महर्षिसिद्धसंघाः
स्तुवंति त्वा स्तुतिभिः पुष्कलाभिः॥
Ami Hi Tvam Surasangha Vishanti
Kechidbhitah Pranjalayo Grinanti |
Svastityuktva Maharshisiddhasanghah
Stuvanti Tva Stutibhih Pushkalabhih ||
These hosts of gods enter you; some, afraid, praise you with joined palms. Crying 'Hail!', the hosts of great seers and perfected beings praise you with abundant hymns.
श्लोक 22#
रुद्रादित्या वसवो ये च साध्या
विश्वेऽश्विनौ मरुतश्चोष्मपाश्च।
गंधर्वयक्षासुरसिद्धसंघा
वीक्षंते त्वां विस्मिताश्चैव सर्वे॥
Rudraditya Vasavo Ye Cha Sadhya
Vishve'shvinau Marutashchoshmapashcha |
Gandharvayakshasurasiddhasangha
Vikshante Tvam Vismitashchaiva Sarve ||
The Rudras, Adityas, Vasus and Sadhyas, the Vishvas, the two Ashvins, the Maruts and the ancestors who drink the steam of offerings, the hosts of gandharvas, yakshas, asuras and perfected beings all gaze at you in astonishment.
श्लोक 23#
रूपं महत्ते बहुवक्त्रनेत्रं
महाबाहो बहुबाहूरुपादम्।
बहूदरं बहुदंष्ट्राकरालं
दृष्ट्वा लोकाः प्रव्यथितास्तथाऽहम्॥
Rupam Mahatte Bahuvaktranetram
Mahabaho Bahubahurupadam |
Bahudaram Bahudamshtrakaralam
Drishtva Lokah Pravyathitastatha'ham ||
Seeing your great form with its many mouths and eyes, mighty-armed one, its many arms, thighs and feet, many bellies and many fearsome teeth, the worlds are terrified, and so am I.
श्लोक 24#
नभःस्पृशं दीप्तमनेकवर्णं
व्यात्ताननं दीप्तविशालनेत्रम्।
दृष्ट्वा हि त्वा प्रव्यथितातरात्मा
धृतिं न विंदामि शमं च विष्णो॥
Nabhahsprisham Diptamanekavarnam
Vyattananam Diptavishalanetram |
Drishtva Hi Tva Pravyathitataratma
Dhritim Na Vindami Shamam Cha Vishno ||
Seeing you touching the sky, blazing, many-coloured, with gaping mouths and huge blazing eyes, my inner self trembles; I find neither steadiness nor calm, Vishnu.
श्लोक 25#
दंष्ट्राकरालानि च ते मुखानि
दृष्ट्वैव कालानलसंनिभानि।
दिशो न जाने न लभे च शर्म
प्रसीद देवेश जगन्निवास॥
Damshtrakaralani Cha Te Mukhani
Drishtvaiva Kalanalasamnibhani |
Disho Na Jane Na Labhe Cha Sharma
Prasida Devesha Jagannivasa ||
Having seen your mouths with their fearsome teeth, like the fires of time, I lose my sense of direction and find no shelter. Be gracious, lord of gods, dwelling of the world.
श्लोक 26#
अमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः
सर्वे सहैवावनिपालसंघैः।
भीष्मो द्रोणः सूतपुत्रस्तथासौ
सहास्मदीयैरपि योधमुख्यैः॥
Ami Cha Tvam Dhritarashtrasya Putrah
Sarve Sahaivavanipalasanghaih |
Bhishmo Dronah Sutaputrastathasau
Sahasmadiyairapi Yodhamukhyaih ||
All these sons of Dhritarashtra together with the hosts of kings, Bhishma, Drona and that son of a charioteer, along with the chief warriors on our side too,
श्लोक 27#
वक्त्राणि ते त्वरमाणा विशंति
दंष्ट्राकरालानि भयानकानि।
केचिद्विलग्ना दशनान्तरेषु
संदृश्यंते चूर्णितैरुत्तमांगैः॥
Vaktrani Te Tvaramana Vishanti
Damshtrakaralani Bhayanakani |
Kechidvilagna Dashanantareshu
Sandrishyante Churnitairuttamangaih ||
rush into your mouths, fearsome with teeth and terrible to see. Some are seen caught between the teeth, their heads crushed.
श्लोक 28#
यथा नदीना बहवोंऽबुवेगाः
समुद्रमेवाभिमुखा द्रवंति।
तथा तवामी नरलोकवीरा
विशंति वक्त्राण्यभिविज्वलंति॥
Yatha Nadina Bahavom'buvegah
Samudramevabhimukha Dravanti |
Tatha Tavami Naralokavira
Vishanti Vaktranyabhivijvalanti ||
As the many currents of rivers flow toward the sea, so these heroes of the human world enter your blazing mouths.
श्लोक 29#
यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतंगा
विशंति नाशाय समृद्धवेगाः।
तथैव नाशाय विशंति लोका
स्तवापि वक्त्राणि समृद्धवेगाः॥
Yatha Pradiptam Jvalanam Patanga
Vishanti Nashaya Samriddhavegah |
Tathaiva Nashaya Vishanti Loka
Stavapi Vaktrani Samriddhavegah ||
As moths rush with great speed into a blazing flame to their destruction, so too do people rush with great speed into your mouths to their destruction.
श्लोक 30#
लेलिह्यसे ग्रसमानः समंता
ल्लोकान्समग्रान्वदनैर्ज्वलद्भिः।
तेजोभिरापूर्य जगत्समग्रं
भासस्तवोग्राः प्रतपंति विष्णो॥
Lelihyase Grasamanah Samanta
Llokansamagranvadanairjvaladbhih |
Tejobhirapurya Jagatsamagram
Bhasastavograh Pratapanti Vishno ||
Licking them up, you devour all the worlds on every side with your flaming mouths; filling the whole universe with your radiance, your fierce rays scorch it, Vishnu.
श्लोक 31#
आख्याहि मे को भवानुग्ररूपो
नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद।
विज्ञातुमिच्छामि भवंतमाद्यं
न हि प्रजानामि तव प्रवृत्तिम्॥
Akhyahi Me Ko Bhavanugrarupo
Namo'stu Te Devavara Prasida |
Vijnatumichchhami Bhavantamadyam
Na Hi Prajanami Tava Pravrittim ||
Tell me who you are, in this terrible form. Homage to you, best of gods; be gracious. I wish to understand you, the primal one, for I do not comprehend what you are doing.
श्लोक 32#
श्रीभगवानुवाच
कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो
लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तः।
ऋतेऽपि त्वां न भविष्यंति सर्वे
येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः॥
Shribhagavanuvacha
Kalo'smi Lokakshayakritpravriddho
Lokansamahartumiha Pravrittah |
Rite'pi Tvam Na Bhavishyanti Sarve
Ye'vasthitah Pratyanikeshu Yodhah ||
I am Time, the mighty destroyer of worlds, come forth here to gather in the worlds. Even without you, none of these warriors arrayed in the opposing armies will survive.
श्लोक 33#
तस्मात्त्वमुत्तिष्ठ यशो लभस्व
जित्वा शत्रून्भुंक्ष्व राज्यं समृद्धम्।
मयैवैते निहताः पूर्वमेव
निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन्॥
Tasmattvamuttishtha Yasho Labhasva
Jitva Shatrunbhunkshva Rajyam Samriddham |
Mayaivaite Nihatah Purvameva
Nimittamatram Bhava Savyasachin ||
Therefore rise and win glory; conquer your enemies and enjoy a prosperous kingdom. They have already been slain by me; be merely the instrument, Savyasachin.
श्लोक 34#
द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च
कर्णं तथाऽन्यानपि योधवीरान्।
मया हतांस्त्वं जहि मा व्यथिष्ठा
युध्यस्व जेतासि रणे सपत्नान्॥
Dronam Cha Bhishmam Cha Jayadratham Cha
Karnam Tatha'nyanapi Yodhaviran |
Maya Hatamstvam Jahi Ma Vyathishtha
Yudhyasva Jetasi Rane Sapatnan ||
Drona, Bhishma, Jayadratha, Karna and the other warrior heroes too are already slain by me. Kill them; do not be distressed. Fight, and you will defeat your rivals in battle.
श्लोक 35#
संजय उवाच
एतच्छ्रुत्वा वचनं केशवस्य
कृतांजलिर्वेपमानः किरीटी।
नमस्कृत्वा भूय एवाऽह कृष्णं
सगद्गदं भीतभीतः प्रणम्य॥
Sanjaya Uvacha
Etachchhrutva Vachanam Keshavasya
Kritanjalirvepamanah Kiriti |
Namaskritva Bhuya Eva'ha Krishnam
Sagadgadam Bhitabhitah Pranamya ||
Having heard these words of Keshava, the crowned one, trembling with joined palms, bowed and spoke again to Krishna in a choked voice, filled with fear, bowing low.
श्लोक 36#
अर्जुन उवाच
स्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्या
जगत्प्रहृष्यत्यनुरज्यते च।
रक्षांसि भीतानि दिशो द्रवंति
सर्वे नमस्यंति च सिद्धसंघाः॥
Arjuna Uvacha
Sthane Hrishikesha Tava Prakirtya
Jagatprahrishyatyanurajyate Cha |
Rakshamsi Bhitani Disho Dravanti
Sarve Namasyanti Cha Siddhasanghah ||
Rightly, Hrishikesha, does the world rejoice and delight in your praise; the rakshasas flee in fear in every direction, and all the hosts of perfected beings bow down.
श्लोक 37#
कस्माच्च ते न नमेरन्महात्मन्
गरीयसे ब्रह्मणोऽप्यादिकर्त्रे।
अनंत देवेश जगन्निवास
त्वमक्षरं सदसत्तत्परं यत्॥
Kasmachcha Te Na Nameranmahatman
Gariyase Brahmano'pyadikartre |
Ananta Devesha Jagannivasa
Tvamaksharam Sadasattatparam Yat ||
And why should they not bow to you, great one, greater even than Brahma, the first maker? Infinite lord of gods, dwelling of the world, you are the imperishable, being and non-being, and what lies beyond them.
श्लोक 38#
त्वमादिदेवः पुरुषः पुराण
स्त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम्।
वेत्ताऽसि वेद्यं च परं च धाम
त्वया ततं विश्वमनंतरूप॥
Tvamadidevah Purushah Purana
Stvamasya Vishvasya Param Nidhanam |
Vetta'si Vedyam Cha Param Cha Dhama
Tvaya Tatam Vishvamanantarupa ||
You are the first god, the ancient person; you are the supreme resting place of this universe. You are the knower and what is to be known, and the supreme abode; by you, of endless form, the universe is pervaded.
श्लोक 39#
वायुर्यमोऽग्निर्वरुणः शशांकः
प्रजापतिस्त्वं प्रपितामहश्च।
नमो नमस्तेऽस्तु सहस्रकृत्वः
पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते॥
Vayuryamo'gnirvarunah Shashankah
Prajapatistvam Prapitamahashcha |
Namo Namaste'stu Sahasrakritvah
Punashcha Bhuyo'pi Namo Namaste ||
You are Vayu, Yama, Agni, Varuna, the moon, Prajapati and the great-grandfather. Homage, homage to you a thousand times, and again and yet again homage, homage to you.
श्लोक 40#
नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते
नमोऽस्तु ते सर्वत एव सर्व।
अनंतवीर्याऽमितविक्रमस्त्वं
सर्वं समाप्नोषि ततोऽसि सर्वः॥
Namah Purastadatha Prishthataste
Namo'stu Te Sarvata Eva Sarva |
Anantavirya'mitavikramastvam
Sarvam Samapnoshi Tato'si Sarvah ||
Homage to you in front and from behind; homage to you on every side, O All. Of endless power and measureless might, you encompass everything, and so you are everything.
श्लोक 41#
सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं
हे कृष्ण हे यादव हे सखेति।
अजानता महिमानं तवेदं
मया प्रमादात्प्रणयेन वापि॥
Sakheti Matva Prasabham Yaduktam
He Krishna He Yadava He Sakheti |
Ajanata Mahimanam Tavedam
Maya Pramadatpranayena Vapi ||
Whatever I said rashly, taking you for a friend, 'Krishna', 'Yadava', 'friend', not knowing this greatness of yours, through carelessness or out of affection,
श्लोक 42#
यच्चाऽवहासार्थमसत्कृतोऽसि
विहारशय्यासनभोजनेषु।
एकोऽथवाऽप्यच्युत तत्समक्षं
तत्क्षामये त्वामहमप्रमेयम्॥
Yachcha'vahasarthamasatkrito'si
Viharashayyasanabhojaneshu |
Eko'thava'pyachyuta Tatsamaksham
Tatkshamaye Tvamahamaprameyam ||
and however I treated you lightly in jest, at play, in bed, seated or at meals, whether alone or in company, Achyuta, for that I ask your forgiveness, immeasurable one.
श्लोक 43#
पिताऽसि लोकस्य चराचरस्य
त्वमस्य पूज्यश्च गुरुर्गरीयान्।
न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो
लोकत्रयेऽप्यप्रतिमप्रभावः॥
Pita'si Lokasya Characharasya
Tvamasya Pujyashcha Gururgariyan |
Na Tvatsamo'styabhyadhikah Kuto'nyo
Lokatraye'pyapratimaprabhavah ||
You are the father of the world, of what moves and does not move; you are its object of worship and its most venerable teacher. There is none equal to you, so how could there be one greater in all the three worlds, you whose power is unrivalled?
श्लोक 44#
तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय कायं
प्रसादये त्वामहमीशमीड्यम्।
पितेव पुत्रस्य सखेव सख्युः
प्रियः प्रियायार्हसि देव सोढुम्॥
Tasmatpranamya Pranidhaya Kayam
Prasadaye Tvamahamishamidyam |
Piteva Putrasya Sakheva Sakhyuh
Priyah Priyayarhasi Deva Sodhum ||
Therefore, bowing and prostrating my body, I seek the grace of you, the lord worthy of praise. As a father bears with a son, a friend with a friend, a lover with the beloved, so should you bear with me, O god.
श्लोक 45#
अदृष्टपूर्वं हृषितोऽस्मि दृष्ट्वा
भयेन च प्रव्यथितं मनो मे।
तदेव मे दर्शय देव रूपं
प्रसीद देवेश जगन्निवास॥
Adrishtapurvam Hrishito'smi Drishtva
Bhayena Cha Pravyathitam Mano Me |
Tadeva Me Darshaya Deva Rupam
Prasida Devesha Jagannivasa ||
I rejoice at having seen what was never seen before, yet my mind is shaken with fear. Show me that other form, O god; be gracious, lord of gods, dwelling of the world.
श्लोक 46#
किरीटिनं गदिनं चक्रहस्त
मिच्छामि त्वां द्रष्टुमहं तथैव।
तेनैव रूपेण चतुर्भुजेन
सहस्रबाहो भव विश्वमूर्ते॥
Kiritinam Gadinam Chakrahasta
Michchhami Tvam Drashtumaham Tathaiva |
Tenaiva Rupena Chaturbhujena
Sahasrabaho Bhava Vishvamurte ||
I wish to see you just as before, crowned, with mace and discus in hand. Take again that four-armed form, thousand-armed one, embodiment of the universe.
श्लोक 47#
श्रीभगवानुवाच
मया प्रसन्नेन तवार्जुनेदं
रूपं परं दर्शितमात्मयोगात।
तेजोमयं विश्वमनंतमाद्यं
यन्मे त्वदन्येन न दृष्टपूर्वम्॥
Shribhagavanuvacha
Maya Prasannena Tavarjunedam
Rupam Param Darshitamatmayogata |
Tejomayam Vishvamanantamadyam
Yanme Tvadanyena Na Drishtapurvam ||
Arjuna, by my grace and through my own yoga, this supreme form has been shown to you: made of light, universal, endless and primal, which no one but you has ever seen before.
श्लोक 48#
न वेदयज्ञाध्ययनैर्न दानै
र्न च क्रियाभिर्न तपोभिरुग्रैः।
एवंरूपः शक्य अहं नृलोके
द्रष्टुं त्वदन्येन कुरुप्रवीर॥
Na Vedayajnadhyayanairna Danai
Rna Cha Kriyabhirna Tapobhirugraih |
Evamrupah Shakya Aham Nriloke
Drashtum Tvadanyena Kurupravira ||
Not by study of the Vedas or by sacrifices, not by gifts, rites or severe austerities can I be seen in this form in the human world by anyone but you, foremost of the Kurus.
श्लोक 49#
मा ते व्यथा मा च विमूढभावो
दृष्ट्वा रूपं घोरमीदृङ्ममेदम्।
व्यपेतभीः प्रीतमनाः पुनस्त्वं
तदेव मे रूपमिदं प्रपश्य॥
Ma Te Vyatha Ma Cha Vimudhabhavo
Drishtva Rupam Ghoramidrinmamedam |
Vyapetabhih Pritamanah Punastvam
Tadeva Me Rupamidam Prapashya ||
Do not be distressed or bewildered at seeing this terrible form of mine. Free of fear and glad at heart, see again that other form of mine.
श्लोक 50#
संजय उवाच
इत्यर्जुनं वासुदेवस्तथोक्त्वा
स्वकं रूपं दर्शयामास भूयः।
आश्वासयामास च भीतमेनं
भूत्वा पुनः सौम्यवपुर्महात्मा॥
Sanjaya Uvacha
Ityarjunam Vasudevastathoktva
Svakam Rupam Darshayamasa Bhuyah |
Ashvasayamasa Cha Bhitamenam
Bhutva Punah Saumyavapurmahatma ||
Having spoken thus to Arjuna, Vasudeva showed his own form again; the great one, taking on a gentle body once more, reassured the frightened Arjuna.
श्लोक 51#
अर्जुन उवाच
दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं तव सौम्यं जनार्दन।
इदानीमस्मि संवृत्तः सचेताः प्रकृतिं गतः॥
Arjuna Uvacha
Drishtvedam Manusham Rupam Tava Saumyam Janardana |
Idanimasmi Samvrittah Sachetah Prakritim Gatah ||
Seeing this gentle human form of yours, Janardana, I have now regained my composure and returned to my normal state.
श्लोक 52#
श्रीभगवानुवाच
सुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवानसि यन्मम।
देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकांक्षिणः॥
Shribhagavanuvacha
Sudurdarshamidam Rupam Drishtavanasi Yanmama |
Deva Apyasya Rupasya Nityam Darshanakankshinah ||
This form of mine that you have seen is very hard to see; even the gods constantly long to see this form.
श्लोक 53#
नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया।
शक्य एवंविधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा॥
Naham Vedairna Tapasa Na Danena Na Chejyaya |
Shakya Evamvidho Drashtum Drishtavanasi Mam Yatha ||
Not by the Vedas, nor by austerity, nor by gifts, nor by worship can I be seen in this way, as you have seen me.
श्लोक 54#
भक्त्या त्वनन्यया शक्य अहमेवंविधोऽर्जुन।
ज्ञातुं द्रष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परंतप॥
Bhaktya Tvananyaya Shakya Ahamevamvidho'rjuna |
Jnatum Drashtum Cha Tattvena Praveshtum Cha Parantapa ||
But by undivided devotion, Arjuna, I can be known in this way, seen in truth and entered, Parantapa.
श्लोक 55#
मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः संगवर्जितः।
निर्वैरः सर्वभूतेषु यः स मामेति पांडव॥
Matkarmakrinmatparamo Madbhaktah Sangavarjitah |
Nirvairah Sarvabhuteshu Yah Sa Mameti Pandava ||
One who does my work, holds me as the highest, is devoted to me, is free of attachment and without enmity toward any being: that one comes to me, Pandava.