Verse
1
बाल समय रबि भक्षि लियो तब, तीनहुँ लोक भयो अँधियारो।
ताहि सों त्रास भयो जग को, यह संकट काहु सों जात न टारो।
देवन आनि करी बिनती तब, छाँड़ि दियो रबि कष्ट निवारो।
को नहिं जानत है जग में कपि, संकटमोचन नाम तिहारो॥
Baal samay rabi bhakshi liyo tab, teenahun lok bhayo andhiyaaro |
Taahi son traas bhayo jag ko, yah sankat kaahu son jaat na taaro |
Devan aani kari binati tab, chhaandi diyo rabi kasht nivaaro |
Ko nahin jaanat hai jag mein kapi, Sankatmochan naam tihaaro ||
English meaning: As a child, you swallowed the sun and the three worlds grew dark. The world was frightened and no one could remove that crisis. When the gods came and pleaded, you released the sun and ended their distress. Who does not know you as Sankatmochan, O Hanuman?
हिंदी अर्थ: बाल्यकाल में आपने सूर्य को निगल लिया तो तीनों लोक अंधकारमय हो गए। संसार भयभीत हुआ और कोई उस संकट को दूर न कर सका। देवताओं की विनती पर आपने सूर्य को छोड़कर उनका कष्ट मिटाया। हे हनुमान, संसार आपको संकटमोचन के नाम से जानता है।
Roman Hindi meaning: Baalya kaal mein aapne Surya ko nigal liya to teenon lok andhkaar mein doob gaye. Devtaon ki vinati par aapne Surya ko chhodkar unka kasht door kiya. Hey Hanuman, sansaar aapko Sankatmochan ke naam se jaanta hai.
2
बालि की त्रास कपीस बसै गिरि, जात महाप्रभु पंथ निहारो।
चौंकि महा मुनि साप दियो तब, चाहिय कौन बिचार बिचारो।
कै द्विज रूप लिवाय महाप्रभु, सो तुम दास के सोक निवारो।
को नहिं जानत है जग में कपि, संकटमोचन नाम तिहारो॥
Baali ki traas kapees basai giri, jaat Mahaprabhu panth nihaaro |
Chaunki maha muni saap diyo tab, chaahiy kaun bichaar bichaaro |
Kai dwij roop livaay Mahaprabhu, so tum daas ke sok nivaaro |
Ko nahin jaanat hai jag mein kapi, Sankatmochan naam tihaaro ||
English meaning: Afraid of Bali, Sugriva lived on the mountain and watched the approaching Lord's path. Unsure what to do, he considered the great sage's curse. Taking the form of a Brahmin, you brought the Lord to him and removed your servant's sorrow. Who does not know you as Sankatmochan, O Hanuman?
हिंदी अर्थ: बालि के भय से सुग्रीव पर्वत पर रहते हुए आने वाले प्रभु का मार्ग देख रहे थे। महर्षि के शाप का विचार करते हुए वे असमंजस में थे। तब आपने ब्राह्मण का रूप धारण कर प्रभु को उनके पास लाकर अपने सेवक का शोक दूर किया। हे हनुमान, संसार आपको संकटमोचन के नाम से जानता है।
Roman Hindi meaning: Baali ke bhay se Sugreev parvat par rehkar aate hue Prabhu ka maarg dekh rahe the. Maharshi ke shaap ko yaad karke ve soch mein the. Aap Brahman roop lekar Prabhu ko unke paas laaye aur apne sevak ka shok door kiya.
3
अंगद के सँग लेन गये सिय, खोज कपीस यह बैन उचारो।
जीवत ना बचिहौ हम सो जु, बिना सुधि लाए इहाँ पगु धारो।
हेरि थके तट सिंधु सबै तब, लाय सिया सुधि प्रान उबारो।
को नहिं जानत है जग में कपि, संकटमोचन नाम तिहारो॥
Angad ke sang len gaye Siya, khoj kapees yah bain uchaaro |
Jeevat na bachihau ham so ju, bina sudhi laaye ihaan pagu dhaaro |
Heri thake tat sindhu sabai tab, laay Siya sudhi praan ubaaro |
Ko nahin jaanat hai jag mein kapi, Sankatmochan naam tihaaro ||
English meaning: When Angad and the others went to search for Sita, the command was that they could not return without news of her. Exhausted at the ocean's shore, they had lost hope; you returned with news of Sita and saved their lives. Who does not know you as Sankatmochan, O Hanuman?
हिंदी अर्थ: अंगद और अन्य वानर माता सीता की खोज में गए और बिना समाचार लौटना उनके लिए असंभव था। समुद्र तट पर खोजते-खोजते सभी थक गए थे; तब आपने सीता का समाचार लाकर उनके प्राण और आशा बचाई। हे हनुमान, संसार आपको संकटमोचन के नाम से जानता है।
Roman Hindi meaning: Angad aur anya vanar Mata Sita ki khoj mein gaye aur bina samachar lautna sambhav nahin tha. Samudra tat par sab thak gaye; tab aap Sita ki sudhi laakar unke praan aur aasha bacha laaye.
4
रावन त्रास दई सिय को सब, राक्षसि सों कहि सोक निवारो।
ताहि समय हनुमान महाप्रभु, जाय महा रजनीचर मारो।
चाहत सीय असोक सों आगि सु, दै प्रभु मुद्रिका सोक निवारो।
को नहिं जानत है जग में कपि, संकटमोचन नाम तिहारो॥
Raavan traas dai Siya ko sab, raakshasi son kahi sok nivaaro |
Taahi samay Hanuman Mahaprabhu, jaay maha rajaneechara maaro |
Chaahat Siya Asok son aagi su, dai Prabhu mudrika sok nivaaro |
Ko nahin jaanat hai jag mein kapi, Sankatmochan naam tihaaro ||
English meaning: Ravana had the demonesses threaten Sita and deepen her sorrow. At that time you reached Lanka and struck down mighty demons. When Sita sought fire in the Ashoka grove, you gave her Rama's ring and relieved her grief. Who does not know you as Sankatmochan, O Hanuman?
हिंदी अर्थ: रावण ने राक्षसियों से माता सीता को डराकर उनका शोक बढ़ाया। उस समय आपने लंका पहुँचकर बलवान राक्षसों का संहार किया। अशोक वाटिका में जब सीता अग्नि चाह रही थीं, तब आपने प्रभु राम की मुद्रिका देकर उनका शोक दूर किया। हे हनुमान, संसार आपको संकटमोचन के नाम से जानता है।
Roman Hindi meaning: Raavan ne raakshasiyon se Mata Sita ko daraakar unka shok badhaya. Aap Lanka pahunche aur balwaan raakshason ko maara. Ashok Vatika mein aapne Prabhu Ram ki mudrika dekar Sita ka shok door kiya.
5
बान लग्यो उर लछिमन के तब, प्रान तजे सुत रावन मारो।
लै गृह बैद्य सुषेन समेत, तबै गिरि द्रोन सु बीर उपारो।
आनि सजीवन हाथ दई तब, लछिमन के तुम प्रान उबारो।
को नहिं जानत है जग में कपि, संकटमोचन नाम तिहारो॥
Baan lagyo ur Lachhiman ke tab, praan taje sut Raavan maaro |
Lai grih baidya Sushen samet, tabai giri Dron su beer upaaro |
Aani Sajeevan haath dai tab, Lachhiman ke tum praan ubaaro |
Ko nahin jaanat hai jag mein kapi, Sankatmochan naam tihaaro ||
English meaning: When Ravana's son struck Lakshman in the chest and his life was fading, you brought the healer Sushena and lifted Mount Drona. You delivered the Sanjeevani and saved Lakshman's life. Who does not know you as Sankatmochan, O Hanuman?
हिंदी अर्थ: रावण के पुत्र का बाण लक्ष्मण के वक्ष में लगा और उनके प्राण संकट में पड़ गए। आप वैद्य सुषेण को लाए और द्रोण पर्वत उठा लाए। संजीवनी पहुँचाकर आपने लक्ष्मण के प्राण बचाए। हे हनुमान, संसार आपको संकटमोचन के नाम से जानता है।
Roman Hindi meaning: Raavan ke putra ka baan Lakshman ke ur mein laga aur unke praan sankat mein pad gaye. Aap Vaidya Sushen ko laaye, Dron parvat utha laaye aur Sanjeevani se Lakshman ke praan bachaaye.
6
रावन जुद्ध अजान कियो तब, नाग कि फाँस सबै सिर डारो।
श्रीरघुनाथ समेत सबै दल, मोह भयो यह संकट भारो।
आनि खगेस तबै हनुमान जु, बंधन काटि सुत्रास निवारो।
को नहिं जानत है जग में कपि, संकटमोचन नाम तिहारो॥
Raavan juddh ajaan kiyo tab, naag ki phaans sabai sir daaro |
Shri Raghunath samet sabai dal, moh bhayo yah sankat bhaaro |
Aani Khages tabai Hanuman ju, bandhan kaati sutraas nivaaro |
Ko nahin jaanat hai jag mein kapi, Sankatmochan naam tihaaro ||
English meaning: During Ravana's battle, the serpent bonds fell over Rama and the whole army, leaving everyone overcome in a grave crisis. You brought Garuda, who cut the bonds and removed their terror. Who does not know you as Sankatmochan, O Hanuman?
हिंदी अर्थ: रावण के युद्ध में नागपाश ने श्रीराम सहित पूरी सेना को बाँध दिया और सब गहरे संकट में पड़ गए। तब आप पक्षिराज गरुड़ को लाए; बंधन कटे और भय दूर हुआ। हे हनुमान, संसार आपको संकटमोचन के नाम से जानता है।
Roman Hindi meaning: Raavan ke yuddh mein Naagpaash ne Shri Ram sahit poori sena ko baandh diya. Tab aap Pakshiraj Garud ko laaye; bandhan kate aur sabka bhay door hua.
7
बंधु समेत जबै अहिरावन, लै रघुनाथ पताल सिधारो।
देबिहिं पूजि भली बिधि सों बलि, देउ सबै मिलि मंत्र बिचारो।
जाय सहाय भयो तब ही, अहिरावन सैन्य समेत सँहारो।
को नहिं जानत है जग में कपि, संकटमोचन नाम तिहारो॥
Bandhu samet jabai Ahiraavan, lai Raghunath pataal sidhaaro |
Debihin pooji bhali bidhi son bali, deu sabai mili mantra bichaaro |
Jaay sahaay bhayo tab hi, Ahiraavan sainya samet sanhaaro |
Ko nahin jaanat hai jag mein kapi, Sankatmochan naam tihaaro ||
English meaning: When Ahiravana carried Rama and his brother to the netherworld and prepared to offer them in sacrifice, you went to their aid and destroyed Ahiravana with his army. Who does not know you as Sankatmochan, O Hanuman?
हिंदी अर्थ: जब अहिरावण श्रीराम और उनके भाई को पाताल ले गया और उनकी बलि देने की तैयारी की, तब आप सहायता के लिए पहुँचे और अहिरावण सहित उसकी सेना का संहार किया। हे हनुमान, संसार आपको संकटमोचन के नाम से जानता है।
Roman Hindi meaning: Jab Ahiraavan Shri Ram aur unke bhai ko Pataal le gaya aur unki bali ki taiyari ki, tab aap sahaayata ke liye pahunche aur Ahiraavan sahit uski sena ka sanhaar kiya.
8
काज किये बड़ देवन के तुम, बीर महाप्रभु देखि बिचारो।
कौन सो संकट मोर गरीब को, जो तुमसों नहिं जात है टारो।
बेगि हरो हनुमान महाप्रभु, जो कछु संकट होय हमारो।
को नहिं जानत है जग में कपि, संकटमोचन नाम तिहारो॥
Kaaj kiye bad devan ke tum, beer Mahaprabhu dekhi bichaaro |
Kaun so sankat mor gareeb ko, jo tumson nahin jaat hai taaro |
Begi haro Hanuman Mahaprabhu, jo kachhu sankat hoy hamaaro |
Ko nahin jaanat hai jag mein kapi, Sankatmochan naam tihaaro ||
English meaning: You have accomplished great tasks for the gods; consider this humble devotee, O valiant Lord. What crisis of mine could you not remove? Please quickly relieve whatever distress is mine. Who does not know you as Sankatmochan, O Hanuman?
हिंदी अर्थ: आपने देवताओं के बड़े-बड़े कार्य किए हैं; हे वीर महाप्रभु, इस विनम्र भक्त पर भी विचार कीजिए। मेरा कौन-सा संकट है जिसे आप दूर नहीं कर सकते? मेरे जो भी संकट हों, उन्हें शीघ्र हर लीजिए। हे हनुमान, संसार आपको संकटमोचन के नाम से जानता है।
Roman Hindi meaning: Aapne devtaon ke bade kaam kiye hain; hey Veer Mahaprabhu, is vinamra bhakt par bhi vichaar kijiye. Mera kaunsa sankat hai jo aap door nahin kar sakte? Mere sabhi sankat sheeghra har lijiye.