श्रीरामरक्षास्तोत्रम्

Selected reading version. Scope and sources

विनियोग

पाठ से पहले छपा गणेश-नमस्कार और विनियोग: स्तोत्र के ऋषि बुधकौशिक, देवता सीता-रामचन्द्र, छन्द अनुष्टुप्, शक्ति सीता और कीलक हनुमान।

Mantra

श्रीगणेशाय नमः ॥
अस्य श्रीरामरक्षास्तोत्रमन्त्रस्य बुधकौशिक ऋषिः । श्रीसीतारामचन्द्रो देवता । अनुष्टुप् छन्दः । सीता शक्तिः । श्रीमद्धनुमान् कीलकम् । श्रीरामचन्द्रप्रीत्यर्थे रामरक्षास्तोत्रजपे विनियोगः ॥

śrīgaṇeśāya namaḥ ||
asya śrīrāmarakṣāstotramantrasya budhakauśika ṛṣiḥ | śrīsītārāmacandro devatā | anuṣṭup chandaḥ | sītā śaktiḥ | śrīmaddhanumān kīlakam | śrīrāmacandraprītyarthe rāmarakṣāstotrajape viniyogaḥ ||

English meaning: Salutations to Ganesha. The traditional introduction names Budha Kaushika as seer, Sita-Ramachandra as deity, anustubh as metre, Sita as power and Hanuman as the ritual “pin” or kilaka, assigning the recitation to pleasing Ramachandra.

हिंदी अर्थ: गणेश को नमस्कार। इस स्तोत्र के ऋषि बुधकौशिक, देवता सीतारामचन्द्र, छंद अनुष्टुप्, शक्ति सीता और कीलक हनुमान बताए गए हैं। रामचन्द्र की प्रसन्नता के लिए इसके जप का विनियोग है। यह पाठ का पारंपरिक परिचय है।

Roman Hindi meaning: Ganesh ko namaskaar. Is stotra ke rishi Budhakaushik, devta Seetaramchandra, chhand Anushtup, shakti Seeta aur keelak Hanuman bataaye gaye hain. Ramchandra ki prasannata ke liye iske jap ka viniyog hai. Yeh paath ka paaramparik parichay hai.

ध्यान

पद्मासन में बैठे, धनुष-बाण धारण किए, सीता सहित रामचन्द्र का ध्यान। छपे पाठ में इस पर अलग संख्या १ है; यह स्तोत्र का श्लोक 1 नहीं है।

Shloka

अथ ध्यानम् ॥
ध्यायेदाजानुबाहुं धृतशरधनुषं बद्धपद्मासनस्थं
पीतं वासो वसानं नवकमलदलस्पर्धिनेत्रं प्रसन्नम् ।
वामांकारूढसीतामुखकमलमिलल्लोचनं नीरदाभं
नानाऽलंकारदीप्तं दधतमुरुजटामण्डलं रामचन्द्रम् ॥१॥
इति ध्यानम् ॥

atha dhyānam ||
dhyāyedājānubāhuṃ dhṛtaśaradhanuṣaṃ baddhapadmāsanasthaṃ
pītaṃ vāso vasānaṃ navakamaladalaspardhinetraṃ prasannam |
vāmāṃkārūḍhasītāmukhakamalamilallocanaṃ nīradābhaṃ
nānā'laṃkāradīptaṃ dadhatamurujaṭāmaṇḍalaṃ rāmacandram ||1||
iti dhyānam ||

English meaning: Meditate on Ramachandra, whose arms reach his knees, seated in lotus posture with bow and arrows. Clothed in yellow, serene, cloud-dark and lotus-eyed, he gazes at Sita seated on his left lap, shining with ornaments and a great crown of matted hair.

हिंदी अर्थ: रामचन्द्र का ध्यान करें: उनकी भुजाएँ घुटनों तक हैं, हाथों में धनुष-बाण हैं और वे पद्मासन में बैठे हैं। पीले वस्त्र, खिले कमल जैसे नेत्र और प्रसन्न मुख वाले मेघवर्ण राम की दृष्टि बाईं गोद में बैठी सीता के मुख पर है। वे अनेक आभूषण और विशाल जटामंडल धारण करते हैं।

Roman Hindi meaning: Ramchandra ka dhyaan karein: unki bhujaayein ghutnon tak hain, haathon mein dhanush-baan hain aur ve padmaasan mein baithe hain. Peele vastra, khile kamal jaise netra aur prasann mukh wale meghavarn Ram ki drishti baayeen god mein baithi Seeta ke mukh par hai. Ve anek aabhooshan aur vishaal jataamandal dhaaran karte hain.

आरम्भ: राम का ध्यान

श्लोक 1–3: राम-चरित की महिमा और सीता-लक्ष्मण सहित धनुर्धारी राम का ध्यान।

Shloka 1

चरितं रघुनाथस्य शतकोटिप्रविस्तरम् ।
एकैकमक्षरं पुंसां महापातकनाशनम् ॥१॥

caritaṃ raghunāthasya śatakoṭipravistaram |
ekaikamakṣaraṃ puṃsāṃ mahāpātakanāśanam ||1||

English meaning: Raghunatha’s story is described as immeasurably vast. The hymn expresses the belief that each syllable destroys even grave wrongdoing.

हिंदी अर्थ: रघुनाथ का चरित अत्यंत विशाल कहा गया है। स्तोत्र का भक्तिपरक कथन है कि उसका एक-एक अक्षर बड़े पापों का नाश करता है।

Roman Hindi meaning: Raghunath ka charit atyant vishaal kaha gaya hai. Stotra ka bhaktiparak kathan hai ki uska ek-ek akshar bade paapon ka naash karta hai.

Shloka 2

ध्यात्वा नीलोत्पलश्यामं रामं राजीवलोचनम् ।
जानकीलक्ष्मणोपेतं जटामुकुटमण्डितम् ॥२॥

dhyātvā nīlotpalaśyāmaṃ rāmaṃ rājīvalocanam |
jānakīlakṣmaṇopetaṃ jaṭāmukuṭamaṇḍitam ||2||

English meaning: Meditate on dark, blue-lotus-hued Rama with lotus-like eyes, accompanied by Sita and Lakshmana and crowned with matted hair.

हिंदी अर्थ: नीले कमल के समान श्याम, कमलनयन राम का ध्यान करें, जो सीता और लक्ष्मण के साथ हैं और जटाओं का मुकुट धारण करते हैं।

Roman Hindi meaning: Neele kamal ke samaan shyaam, kamalnayan Ram ka dhyaan karein, jo Seeta aur Lakshman ke saath hain aur jataaon ka mukut dhaaran karte hain.

Shloka 3

सासितूणधनुर्बाणपाणिं नक्तंचरान्तकम् ।
स्वलीलया जगत्त्रातुमाविर्भूतमजं विभुम् ॥३॥

sāsitūṇadhanurbāṇapāṇiṃ naktaṃcarāntakam |
svalīlayā jagattrātumāvirbhūtamajaṃ vibhum ||3||

English meaning: Rama bears sword, quiver, bow and arrows and brings an end to the night-roaming demons. The unborn, all-pervading Lord appears freely to protect the world.

हिंदी अर्थ: राम तलवार, तरकश, धनुष और बाण धारण करते हैं तथा रात्रिचर राक्षसों का अंत करते हैं। अजन्मा, व्यापक प्रभु अपनी लीला से जगत की रक्षा के लिए प्रकट हुए हैं।

Roman Hindi meaning: Ram talvaar, tarkash, dhanush aur baan dhaaran karte hain tatha raatrichar raakshason ka ant karte hain. Ajanma, vyaapak Prabhu apni leela se jagat ki raksha ke liye prakat hue hain.

कवच: अंग-अंग की रक्षा

श्लोक 4–9: सिर से पैरों तक शरीर के हर अंग की रक्षा के लिए राम के अलग-अलग नामों का आवाहन।

Shloka 4

रामरक्षां पठेत्प्राज्ञः पापघ्नीं सर्वकामदाम् ।
शिरो मे राघवः पातु भालं दशरथात्मजः ॥४॥

rāmarakṣāṃ paṭhetprājñaḥ pāpaghnīṃ sarvakāmadām |
śiro me rāghavaḥ pātu bhālaṃ daśarathātmajaḥ ||4||

English meaning: The wise are urged to recite this prayer, praised within the hymn as removing sin and fulfilling desires. May Raghava protect my head and Dasharatha’s son my forehead.

हिंदी अर्थ: बुद्धिमान व्यक्ति इस रामरक्षा का पाठ करे, जिसे स्तोत्र पाप मिटाने और कामनाएँ पूरी करने वाली कहता है। राघव मेरे सिर और दशरथ-पुत्र मेरे ललाट की रक्षा करें।

Roman Hindi meaning: Buddhimaan vyakti is Ramraksha ka paath kare, jise stotra paap mitaane aur kaamanaayein poori karne wali kehta hai. Raghav mere sir aur Dasharath-putra mere lalaat ki raksha karein.

Shloka 5

कौसल्येयो दृशौ पातु विश्वामित्रप्रियः श्रुती ।
घ्राणं पातु मखत्राता मुखं सौमित्रिवत्सलः ॥५॥

kausalyeyo dṛśau pātu viśvāmitrapriyaḥ śrutī |
ghrāṇaṃ pātu makhatrātā mukhaṃ saumitrivatsalaḥ ||5||

English meaning: May Kaushalya’s son guard my eyes, Vishvamitra’s beloved my ears, the protector of the sacrifice my nose, and Rama who loves Lakshmana my mouth.

हिंदी अर्थ: कौसल्या-पुत्र मेरी आँखों, विश्वामित्र के प्रिय मेरे कानों, यज्ञ के रक्षक मेरी नाक और लक्ष्मण पर स्नेह रखने वाले राम मेरे मुख की रक्षा करें।

Roman Hindi meaning: Kaushalya-putra meri aankhon, Vishvamitra ke priya mere kaanon, yagya ke rakshak meri naak aur Lakshman par sneh rakhne wale Ram mere mukh ki raksha karein.

Shloka 6

जिह्वां विद्यानिधिः पातु कण्ठं भरतवन्दितः ।
स्कन्धौ दिव्यायुधः पातु भुजौ भग्नेशकार्मुकः ॥६॥

jihvāṃ vidyānidhiḥ pātu kaṇṭhaṃ bharatavanditaḥ |
skandhau divyāyudhaḥ pātu bhujau bhagneśakārmukaḥ ||6||

English meaning: May Rama, treasury of knowledge, protect my tongue, and the one honoured by Bharata my throat. May the bearer of divine weapons guard my shoulders and the breaker of Shiva’s bow my arms.

हिंदी अर्थ: विद्या के भंडार राम मेरी जीभ और भरत से वंदित प्रभु मेरे गले की रक्षा करें। दिव्य आयुध वाले मेरे कंधों और शिव का धनुष तोड़ने वाले मेरी भुजाओं की रक्षा करें।

Roman Hindi meaning: Vidya ke bhandaar Ram meri jeebh aur Bharat se vandit Prabhu mere gale ki raksha karein. Divya aayudh wale mere kandhon aur Shiv ka dhanush todne wale meri bhujaaon ki raksha karein.

Shloka 7

करौ सीतापतिः पातु हृदयं जामदग्न्यजित् ।
मध्यं पातु खरध्वंसी नाभिं जाम्बवदाश्रयः ॥७॥

karau sītāpatiḥ pātu hṛdayaṃ jāmadagnyajit |
madhyaṃ pātu kharadhvaṃsī nābhiṃ jāmbavadāśrayaḥ ||7||

English meaning: May Sita’s husband protect my hands and the victor over Jamadagni’s son my heart. May Khara’s destroyer guard my middle and Jambavan’s refuge my navel.

हिंदी अर्थ: सीता के पति मेरे हाथों और जमदग्नि-पुत्र पर विजय पाने वाले राम मेरे हृदय की रक्षा करें। खर का नाश करने वाले मेरे मध्यभाग और जाम्बवान के आश्रयदाता मेरी नाभि की रक्षा करें।

Roman Hindi meaning: Seeta ke pati mere haathon aur Jamadagni-putra par vijay paane wale Ram mere hriday ki raksha karein. Khar ka naash karne wale mere madhyabhaag aur Jambavan ke aashraydaata meri naabhi ki raksha karein.

Shloka 8

सुग्रीवेशः कटी पातु सक्थिनी हनुमत्प्रभुः ।
ऊरू रघूत्तमः पातु रक्षःकुलविनाशकृत् ॥८॥

sugrīveśaḥ kaṭī pātu sakthinī hanumatprabhuḥ |
ūrū raghūttamaḥ pātu rakṣaḥkulavināśakṛt ||8||

English meaning: May Sugriva’s lord guard my waist and Hanuman’s master my thighs. May the foremost Raghu descendant, destroyer of the demon clan, protect both thighs. This reading uses two terms for the thighs.

हिंदी अर्थ: सुग्रीव के स्वामी मेरी कमर और हनुमान के प्रभु मेरी जाँघों की रक्षा करें। रघुकुल में श्रेष्ठ, राक्षस-कुल का विनाश करने वाले राम मेरी दोनों जाँघों की रक्षा करें। इस पाठ में जाँघों के लिए दो शब्द आते हैं।

Roman Hindi meaning: Sugreev ke swaami meri kamar aur Hanuman ke Prabhu meri jaanghon ki raksha karein. Raghukul mein shreshth, raakshas-kul ka vinaash karne wale Ram meri donon jaanghon ki raksha karein. Is paath mein jaanghon ke liye do shabd aate hain.

Shloka 9

जानुनी सेतुकृत्पातु जंघे दशमुखान्तकः ।
पादौ बिभीषणश्रीदः पातु रामोऽखिलं वपुः ॥९॥

jānunī setukṛtpātu jaṃghe daśamukhāntakaḥ |
pādau bibhīṣaṇaśrīdaḥ pātu rāmo'khilaṃ vapuḥ ||9||

English meaning: May the bridge-builder guard my knees, Ravana’s conqueror my lower legs, and the giver of prosperity to Vibhishana my feet. May Rama protect my entire body.

हिंदी अर्थ: सेतु बनाने वाले राम मेरे घुटनों, रावण का अंत करने वाले मेरी पिंडलियों और विभीषण को वैभव देने वाले मेरे पैरों की रक्षा करें। राम मेरे पूरे शरीर की रक्षा करें।

Roman Hindi meaning: Setu banaane wale Ram mere ghutnon, Ravan ka ant karne wale meri pindliyon aur Bibheeshan ko vaibhav dene wale mere pairon ki raksha karein. Ram mere poore shareer ki raksha karein.

फलश्रुति और स्तोत्र का उद्गम

श्लोक 10–15: पाठ के पारम्परिक फल और स्तोत्र की अपनी उद्गम-कथा कि शिव ने स्वप्न में इसे बुधकौशिक को बताया। ये ग्रन्थ के कथन हैं, निश्चित परिणाम नहीं।

Shloka 10

एतां रामबलोपेतां रक्षां यः सुकृती पठेत् ।
स चिरायुः सुखी पुत्री विजयी विनयी भवेत् ॥१०॥

etāṃ rāmabalopetāṃ rakṣāṃ yaḥ sukṛtī paṭhet |
sa cirāyuḥ sukhī putrī vijayī vinayī bhavet ||10||

English meaning: The hymn says that a virtuous person who recites this protective prayer, filled with Rama’s strength, becomes long-lived, happy, blessed with sons, victorious and humble. This is the hymn’s traditional promise, not a guaranteed outcome.

हिंदी अर्थ: स्तोत्र कहता है कि राम के बल से युक्त इस रक्षा-पाठ को पढ़ने वाला पुण्यशील व्यक्ति दीर्घायु, सुखी, पुत्रवान, विजयी और विनयी होता है। यह स्तोत्र का पारंपरिक फल-वचन है, निश्चित परिणाम की गारंटी नहीं।

Roman Hindi meaning: Stotra kehta hai ki Ram ke bal se yukt is raksha-paath ko padhne wala punyasheel vyakti deerghaayu, sukhi, putravaan, vijayi aur vinayi hota hai. Yeh stotra ka paaramparik phal-vachan hai, nishchit parinaam ki guarantee nahin.

Shloka 11

पातालभूतलव्योमचारिणश्छद्मचारिणः ।
न द्रष्टुमपि शक्तास्ते रक्षितं रामनामभिः ॥११॥

pātālabhūtalavyomacāriṇaśchadmacāriṇaḥ |
na draṣṭumapi śaktāste rakṣitaṃ rāmanāmabhiḥ ||11||

English meaning: According to the hymn, threatening beings that roam below the earth, on earth or in the sky, or move in disguise, cannot even see one protected by Rama’s names. This is the hymn’s devotional statement.

हिंदी अर्थ: स्तोत्र के अनुसार पाताल, धरती और आकाश में विचरने वाले तथा छिपकर चलने वाले भयकारी जीव राम के नामों से सुरक्षित व्यक्ति को देख भी नहीं सकते। यह स्तोत्र का भक्तिपरक कथन है।

Roman Hindi meaning: Stotra ke anusaar paataal, dharti aur aakaash mein vicharne wale tatha chhipkar chalne wale bhaykaari jeev Ram ke naamon se surakshit vyakti ko dekh bhi nahin sakte. Yeh stotra ka bhaktiparak kathan hai.

Shloka 12

रामेति रामभद्रेति रामचन्द्रेति वा स्मरन् ।
नरो न लिप्यते पापैर्भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति ॥१२॥

rāmeti rāmabhadreti rāmacandreti vā smaran |
naro na lipyate pāpairbhuktiṃ muktiṃ ca vindati ||12||

English meaning: Remembering Rama, Ramabhadra or Ramachandra is said to keep one untouched by sin and bring both worldly enjoyment and liberation.

हिंदी अर्थ: राम, रामभद्र या रामचन्द्र का स्मरण करने वाले को पाप से अलिप्त रहने, सांसारिक सुख और मुक्ति पाने का आश्वासन दिया गया है।

Roman Hindi meaning: Ram, Rambhadra ya Ramchandra ka smaran karne wale ko paap se alipt rehne, saansaarik sukh aur mukti paane ka aashvaasan diya gaya hai.

Shloka 13

जगज्जैत्रैकमन्त्रेण रामनाम्नाभिरक्षितम् ।
यः कण्ठे धारयेत्तस्य करस्थाः सर्वसिद्धयः ॥१३॥

jagajjaitraikamantreṇa rāmanāmnābhirakṣitam |
yaḥ kaṇṭhe dhārayettasya karasthāḥ sarvasiddhayaḥ ||13||

English meaning: Rama’s name is called the one mantra that conquers the world. The hymn says that whoever “holds at the throat” this protection, guarded by that name, has every accomplishment in hand. The phrase can simply mean knowing it by heart; no method of making or wearing an amulet is given here.

हिंदी अर्थ: रामनाम को जगत पर विजय पाने वाला अद्वितीय मंत्र कहा गया है। स्तोत्र कहता है कि उससे सुरक्षित इस रक्षा को जो «कंठ में धारण» करे, उसके हाथ में सब सिद्धियाँ हैं। «कंठ में धारण» का सहज अर्थ कंठस्थ करना भी हो सकता है; यहाँ ताबीज़ बनाने या पहनने की कोई विधि नहीं दी गई है।

Roman Hindi meaning: Ramnaam ko jagat par vijay paane wala adviteeya mantra kaha gaya hai. Stotra kehta hai ki usse surakshit is raksha ko jo “kanth mein dhaaran” kare, uske haath mein sab siddhiyaan hain. “Kanth mein dhaaran” ka sahaj arth kanthasth karna bhi ho sakta hai; yahaan taabeez banaane ya pehenne ki koi vidhi nahin di gayi hai.

Shloka 14

वज्रपंजरनामेदं यो रामकवचं स्मरेत् ।
अव्याहताज्ञः सर्वत्र लभते जयमंगलम् ॥१४॥

vajrapaṃjaranāmedaṃ yo rāmakavacaṃ smaret |
avyāhatājñaḥ sarvatra labhate jayamaṃgalam ||14||

English meaning: This armour of Rama is called the “thunderbolt cage.” The hymn says that one who remembers it has commands that are never obstructed and gains victory and auspiciousness everywhere. This is the hymn’s traditional assurance, not a guaranteed outcome.

हिंदी अर्थ: इस रामकवच को «वज्रपंजर» (वज्र का पिंजरा) कहा गया है। स्तोत्र कहता है कि इसका स्मरण करने वाले की आज्ञा कहीं नहीं रुकती और उसे सर्वत्र विजय तथा मंगल मिलता है। यह पाठ का पारंपरिक आश्वासन है, निश्चित परिणाम नहीं।

Roman Hindi meaning: Is Ramkavach ko “vajrapanjar” (vajra ka pinjra) kaha gaya hai. Stotra kehta hai ki iska smaran karne wale ki aagya kaheen nahin rukti aur use sarvatra vijay tatha mangal milta hai. Yeh paath ka paaramparik aashvaasan hai, nishchit parinaam nahin.

Shloka 15

आदिष्टवान्यथा स्वप्ने रामरक्षामिमां हरः ।
तथा लिखितवान्प्रातः प्रबुद्धो बुधकौशिकः ॥१५॥

ādiṣṭavānyathā svapne rāmarakṣāmimāṃ haraḥ |
tathā likhitavānprātaḥ prabuddho budhakauśikaḥ ||15||

English meaning: The hymn gives its traditional origin story: Shiva taught the prayer in a dream, and Budha Kaushika wrote it down on waking in the morning.

हिंदी अर्थ: स्तोत्र अपने उद्गम का वर्णन करता है: शिव ने स्वप्न में यह रामरक्षा बताई और बुधकौशिक ने प्रातः जागकर उसे लिख लिया।

Roman Hindi meaning: Stotra apne udgam ka varnan karta hai: Shiv ne svapn mein yeh Ramraksha bataayi aur Budhakaushik ne praatah jaagkar use likh liya.

राम-लक्ष्मण की स्तुति और रक्षा

श्लोक 16–21: वनवासी राम और लक्ष्मण का वर्णन और मार्ग में आगे चलकर रक्षा करने की प्रार्थना।

Shloka 16

आरामः कल्पवृक्षाणां विरामः सकलापदाम् ।
अभिरामस्त्रिलोकानां रामः श्रीमान्स नः प्रभुः ॥१६॥

ārāmaḥ kalpavṛkṣāṇāṃ virāmaḥ sakalāpadām |
abhirāmastrilokānāṃ rāmaḥ śrīmānsa naḥ prabhuḥ ||16||

English meaning: Rama is pictured as a grove of wish-fulfilling trees, the ending of all troubles and the delight of the three worlds. That glorious Rama is our Lord.

हिंदी अर्थ: राम को कल्पवृक्षों का उपवन, सब विपत्तियों का विराम और तीनों लोकों को आनंद देने वाला कहा गया है। ऐसे श्रीसम्पन्न राम हमारे प्रभु हैं।

Roman Hindi meaning: Ram ko kalpavrikshon ka upvan, sab vipattiyon ka viraam aur teenon lokon ko aanand dene wala kaha gaya hai. Aise shreesampann Ram hamaare Prabhu hain.

Shloka 17

तरुणौ रूपसम्पन्नौ सुकुमारौ महाबलौ ।
पुण्डरीकविशालाक्षौ चीरकृष्णाजिनाम्बरौ ॥१७॥

taruṇau rūpasampannau sukumārau mahābalau |
puṇḍarīkaviśālākṣau cīrakṛṣṇājināmbarau ||17||

English meaning: Rama and Lakshmana are young, handsome, gentle and powerful, with large lotus-like eyes, dressed in bark cloth and black antelope skin.

हिंदी अर्थ: राम और लक्ष्मण युवा, सुंदर, सुकुमार और अत्यंत बलवान हैं। उनकी आँखें बड़े कमलों जैसी हैं और वे वल्कल तथा काले मृगचर्म के वस्त्र धारण करते हैं।

Roman Hindi meaning: Ram aur Lakshman yuva, sundar, sukumaar aur atyant balvaan hain. Unki aankhein bade kamalon jaisi hain aur ve valkal tatha kaale mrigcharm ke vastra dhaaran karte hain.

Shloka 18

फलमूलाशिनौ दान्तौ तापसौ ब्रह्मचारिणौ ।
पुत्रौ दशरथस्यैतौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥१८॥

phalamūlāśinau dāntau tāpasau brahmacāriṇau |
putrau daśarathasyaitau bhrātarau rāmalakṣmaṇau ||18||

English meaning: These brothers, Rama and Lakshmana, sons of Dasharatha, live on fruit and roots, restrain their senses and follow the discipline of ascetics and celibates.

हिंदी अर्थ: दशरथ के ये दोनों पुत्र और भाई राम-लक्ष्मण फल-मूल खाते, इंद्रियों को वश में रखते और तपस्वी जीवन व ब्रह्मचर्य का पालन करते हैं।

Roman Hindi meaning: Dasharath ke ye donon putra aur bhaai Ram-Lakshman phal-mool khaate, indriyon ko vash mein rakhte aur tapasvi jeevan va brahmacharya ka paalan karte hain.

Shloka 19

शरण्यौ सर्वसत्वानां श्रेष्ठौ सर्वधनुष्मताम् ।
रक्षःकुलनिहन्तारौ त्रायेतां नौ रघूत्तमौ ॥१९॥

śaraṇyau sarvasatvānāṃ śreṣṭhau sarvadhanuṣmatām |
rakṣaḥkulanihantārau trāyetāṃ nau raghūttamau ||19||

English meaning: May the two best of Raghu’s line, refuge of all beings, foremost of all archers and destroyers of the demon clan, protect the two of us. The 1912 print has the dual “nau” (us two); many recitations and the reading aid have “no” (us).

हिंदी अर्थ: सभी प्राणियों को शरण देने वाले, सब धनुर्धरों में श्रेष्ठ और राक्षस-कुल का नाश करने वाले रघुवंश के ये दोनों श्रेष्ठ वीर हम दोनों की रक्षा करें। 1912 के छपे पाठ में द्विवचन «नौ» (हम दोनों) है; अनेक पाठों और सहायक पाठ में «नो» (हमारी) मिलता है।

Roman Hindi meaning: Sabhi praaniyon ko sharan dene wale, sab dhanurdharon mein shreshth aur raakshas-kul ka naash karne wale Raghuvansh ke ye donon shreshth veer ham donon ki raksha karein. 1912 ke chhape paath mein dvivachan “nau” (ham donon) hai; anek paathon aur sahaayak paath mein “no” (hamaari) milta hai.

Shloka 20

आत्तसज्जधनुषाविषुस्पृशावक्षयाशुगनिषंगसंगिनौ ।
रक्षणाय मम रामलक्ष्मणावग्रतः पथि सदैव गच्छताम् ॥२०॥

āttasajjadhanuṣāviṣuspṛśāvakṣayāśuganiṣaṃgasaṃginau |
rakṣaṇāya mama rāmalakṣmaṇāvagrataḥ pathi sadaiva gacchatām ||20||

English meaning: May Rama and Lakshmana always walk ahead of me on the path to protect me, holding ready bows, touching their arrows and bearing quivers of inexhaustible arrows. The print reads “sajja” (ready); many recitations have “sajya” (strung).

हिंदी अर्थ: तैयार धनुष हाथ में लिए, बाणों को छूते हुए और कभी खाली न होने वाले बाणों के तरकश धारण किए राम और लक्ष्मण मेरी रक्षा के लिए मार्ग में सदा मेरे आगे चलें। छपे पाठ में «सज्ज» (तैयार) है; अनेक पाठों में «सज्य» (प्रत्यंचा चढ़ा) मिलता है।

Roman Hindi meaning: Taiyaar dhanush haath mein liye, baanon ko chhoote hue aur kabhi khaali na hone wale baanon ke tarkash dhaaran kiye Ram aur Lakshman meri raksha ke liye maarg mein sada mere aage chalein. Chhape paath mein “sajja” (taiyaar) hai; anek paathon mein “sajya” (pratyancha chadha) milta hai.

Shloka 21

सन्नद्धः कवची खड्गी चापबाणधरो युवा ।
गच्छन्मनोरथोऽस्माकं रामः पातु सलक्ष्मणः ॥२१॥

sannaddhaḥ kavacī khaḍgī cāpabāṇadharo yuvā |
gacchanmanoratho'smākaṃ rāmaḥ pātu salakṣmaṇaḥ ||21||

English meaning: Armed and armoured, bearing sword, bow and arrows, youthful Rama—our heart's desire—going with us, may he protect us together with Lakshmana. (The print reads gacchan manoratho'smākaṃ, 'going, our heart's desire'; many people recite gacchan manorathān naś ca, 'going ahead, may he protect our wishes and us'.)

हिंदी अर्थ: कवच पहने, तलवार, धनुष और बाण धारण किए, सुसज्जित युवा राम—जो हमारे मनोरथ हैं—हमारे साथ चलते हुए लक्ष्मण सहित हमारी रक्षा करें। (छपा पाठ «गच्छन्मनोरथोऽस्माकं»—चलते हुए, हमारे मनोरथ—है; बहुत से लोग «गच्छन् मनोरथान्नश्च»—आगे चलते हुए हमारे मनोरथों की और हमारी रक्षा करें—पढ़ते हैं।)

Roman Hindi meaning: Kavach pehne, talvaar, dhanush aur baan dhaaran kiye, susajjit yuva Ram—jo hamaare manorath hain—hamaare saath chalte hue Lakshman sahit hamaari raksha karein. (Chhapa paath “gachchhanmanoratho’smaakam”—chalte hue, hamaare manorath—hai; bahut se log “gachchhan manorathaannashcha”—aage chalte hue hamaare manorathon ki aur hamaari raksha karein—padhte hain.)

राम के नाम और वन्दना

श्लोक 22–27: राम के नाम, उनके जप का पुण्य और वन्दना।

Shloka 22

रामो दाशरथिः शूरो लक्ष्मणानुचरो बली ।
काकुत्स्थः पुरुषः पूर्णः कौसल्येयो रघूत्तमः ॥२२॥

rāmo dāśarathiḥ śūro lakṣmaṇānucaro balī |
kākutsthaḥ puruṣaḥ pūrṇaḥ kausalyeyo raghūttamaḥ ||22||

English meaning: Rama is praised as Dasharatha’s brave, powerful son, accompanied by Lakshmana, as Kakutstha, the complete person, Kaushalya’s son and foremost of Raghu’s line.

हिंदी अर्थ: राम दशरथ के पुत्र, वीर और बलवान हैं; लक्ष्मण उनके साथ चलते हैं। वे काकुत्स्थ, पूर्ण पुरुष, कौसल्या-पुत्र और रघुवंश में श्रेष्ठ कहे गए हैं।

Roman Hindi meaning: Ram Dasharath ke putra, veer aur balvaan hain; Lakshman unke saath chalte hain. Ve Kakutstha, poorn purush, Kaushalya-putra aur Raghuvansh mein shreshth kahe gaye hain.

Shloka 23

वेदान्तवेद्यो यज्ञेशः पुराणपुरुषोत्तमः ।
जानकीवल्लभः श्रीमानप्रमेयपराक्रमः ॥२३॥

vedāntavedyo yajñeśaḥ purāṇapuruṣottamaḥ |
jānakīvallabhaḥ śrīmānaprameyaparākramaḥ ||23||

English meaning: Rama is known through Vedanta, lord of sacrifice, the primordial supreme person, Janaki’s beloved and glorious in immeasurable valour.

हिंदी अर्थ: राम वेदान्त से जाने जाने वाले, यज्ञ के स्वामी, आदि पुरुषोत्तम, जानकी के प्रिय और अपरिमित पराक्रम वाले श्रीसम्पन्न प्रभु हैं।

Roman Hindi meaning: Ram Vedant se jaane jaane wale, yagya ke swaami, aadi Purushottam, Janaki ke priya aur aparimit paraakram wale shreesampann Prabhu hain.

Shloka 24

इत्येतानि जपन्नित्यं मद्भक्तः श्रद्धयान्वितः ।
अश्वमेधाधिकं पुण्यं संप्राप्नोति न संशयः ॥२४॥

ityetāni japannityaṃ madbhaktaḥ śraddhayānvitaḥ |
aśvamedhādhikaṃ puṇyaṃ saṃprāpnoti na saṃśayaḥ ||24||

English meaning: The verse says that “my devotee,” faithfully repeating these names every day, gains merit greater than an ashvamedha sacrifice, “without doubt.” This is the hymn’s traditional claim. The speaker of “my” is not identified in this passage and is left unattributed.

हिंदी अर्थ: पाठ कहता है कि इन नामों का श्रद्धापूर्वक नित्य जप करने वाला «मेरा भक्त» निःसंदेह अश्वमेध से अधिक पुण्य पाता है। यह स्तोत्र का पारंपरिक कथन है। «मेरा» किसका है, यह इस अंश में स्पष्ट नहीं है, इसलिए इसे किसी वक्ता से नहीं जोड़ा गया है।

Roman Hindi meaning: Paath kehta hai ki in naamon ka shraddhaapoorvak nitya jap karne wala “mera bhakt” nihsandeh Ashvamedh se adhik punya paata hai. Yeh stotra ka paaramparik kathan hai. “Mera” kiska hai, yeh is ansh mein spasht nahin hai, isliye ise kisi vakta se nahin joda gaya hai.

Shloka 25

रामं दूर्वादलश्यामं पद्माक्षं पीतवाससम् ।
स्तुवन्ति नामभिर्दिव्यैर्न ते संसारिणो नरः ॥२५॥

rāmaṃ dūrvādalaśyāmaṃ padmākṣaṃ pītavāsasam |
stuvanti nāmabhirdivyairna te saṃsāriṇo naraḥ ||25||

English meaning: Those praising dark, durva-leaf-hued, lotus-eyed Rama in yellow garments by his divine names are said to be free of worldly bondage.

हिंदी अर्थ: दूर्वा की पत्ती जैसे श्याम, कमलनयन और पीले वस्त्रधारी राम की दिव्य नामों से स्तुति करने वालों के संसार-बंधन से मुक्त होने का भक्तिपरक कथन है। स्कैन के लुप्त अंशों का पाठ अभी अपुष्ट है।

Roman Hindi meaning: Doorva ki patti jaise shyaam, kamalnayan aur peele vastradhaari Ram ki divya naamon se stuti karne waalon ke sansaar-bandhan se mukt hone ka bhaktiparak kathan hai. Scan ke lupt anshon ka paath abhi apusht hai.

Shloka 26

रामं लक्ष्मणपूर्वजं रघुवरं सीतापतिं सुन्दरं
काकुत्स्थं करुणार्णवं गुणनिधिं विप्रप्रियं धार्मिकम् ।
राजेन्द्रं सत्यसन्धं दशरथतनयं श्यामलं शान्तमूर्तिं
वन्दे लोकाभिरामं रघुकुलतिलकं राघवं रावणारिम् ॥२६॥

rāmaṃ lakṣmaṇapūrvajaṃ raghuvaraṃ sītāpatiṃ sundaraṃ
kākutsthaṃ karuṇārṇavaṃ guṇanidhiṃ viprapriyaṃ dhārmikam |
rājendraṃ satyasandhaṃ daśarathatanayaṃ śyāmalaṃ śāntamūrtiṃ
vande lokābhirāmaṃ raghukulatilakaṃ rāghavaṃ rāvaṇārim ||26||

English meaning: I bow to beautiful Rama, Lakshmana’s elder brother, Sita’s husband and foremost of Raghu’s line: compassionate, virtuous, dear to brahmins, righteous, true to his word, serene and Ravana’s foe.

हिंदी अर्थ: लक्ष्मण के बड़े भाई, सीता के पति और रघुवंश में श्रेष्ठ सुंदर राम को प्रणाम है। वे करुणा और गुणों के भंडार, ब्राह्मणों के प्रिय, धर्मनिष्ठ, सत्यप्रतिज्ञ, शांत और रावण के शत्रु हैं।

Roman Hindi meaning: Lakshman ke bade bhaai, Seeta ke pati aur Raghuvansh mein shreshth sundar Ram ko pranaam hai. Ve karuna aur gunon ke bhandaar, braahmanon ke priya, dharmanishth, satyapratigya, shaant aur Ravan ke shatru hain.

Shloka 27

रामाय रामभद्राय रामचन्द्राय वेधसे ।
रघुनाथाय नाथाय सीतायाः पतये नमः ॥२७॥

rāmāya rāmabhadrāya rāmacandrāya vedhase |
raghunāthāya nāthāya sītāyāḥ pataye namaḥ ||27||

English meaning: Salutations to Rama, Ramabhadra, Ramachandra, the creator, lord of Raghu’s line, our Lord and Sita’s husband.

हिंदी अर्थ: राम, रामभद्र, रामचन्द्र, सृष्टिकर्ता, रघुनाथ, सबके स्वामी और सीता के पति को नमस्कार है।

Roman Hindi meaning: Ram, Rambhadra, Ramchandra, srishtikarta, Raghunath, sabke swaami aur Seeta ke pati ko namaskaar hai.

शरणागति और नाम-महिमा

श्लोक 28–38: राम के चरणों की शरण, हनुमान और वाल्मीकि की वन्दना, और रामनाम की महिमा के साथ स्तोत्र का समापन।

Shloka 28

श्रीराम राम रघुनन्दन राम राम
श्रीराम राम भरताग्रज राम राम ।
श्रीराम राम रणकर्कश राम राम
श्रीराम राम शरणं भव राम राम ॥२८॥

śrīrāma rāma raghunandana rāma rāma
śrīrāma rāma bharatāgraja rāma rāma |
śrīrāma rāma raṇakarkaśa rāma rāma
śrīrāma rāma śaraṇaṃ bhava rāma rāma ||28||

English meaning: Repeating Rama’s name, the devotee calls him the joy of Raghu’s line, Bharata’s elder brother and fierce warrior, and asks him to become their refuge.

हिंदी अर्थ: राम का नाम बार-बार लेकर भक्त उन्हें रघुवंश के आनंद, भरत के बड़े भाई और युद्ध में प्रचंड वीर के रूप में पुकारता है तथा उनसे अपनी शरण बनने की प्रार्थना करता है।

Roman Hindi meaning: Ram ka naam baar-baar lekar bhakt unhein Raghuvansh ke aanand, Bharat ke bade bhaai aur yuddh mein prachand veer ke roop mein pukaarta hai tatha unse apni sharan banne ki prarthana karta hai.

Shloka 29

श्रीरामचन्द्रचरणौ मनसा स्मरामि
श्रीरामचन्द्रचरणौ वचसा गृणामि ।
श्रीरामचन्द्रचरणौ शिरसा नमामि
श्रीरामचन्द्रचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥२९॥

śrīrāmacandracaraṇau manasā smarāmi
śrīrāmacandracaraṇau vacasā gṛṇāmi |
śrīrāmacandracaraṇau śirasā namāmi
śrīrāmacandracaraṇau śaraṇaṃ prapadye ||29||

English meaning: I remember Ramachandra’s feet in my mind, praise them with my voice, bow my head before them and take refuge in them.

हिंदी अर्थ: मैं मन से रामचन्द्र के चरणों को स्मरण करता हूँ, वाणी से उनका गुणगान करता हूँ, सिर झुकाकर प्रणाम करता हूँ और उन्हीं की शरण लेता हूँ।

Roman Hindi meaning: Main man se Ramchandra ke charanon ko smaran karta hoon, vaani se unka gungaan karta hoon, sir jhukaakar pranaam karta hoon aur unheen ki sharan leta hoon.

Shloka 30

माता रामो मत्पिता रामचन्द्रः
स्वामी रामो मत्सखा रामचन्द्रः ।
सर्वस्वं मे रामचन्द्रो दयालुर्नान्यं
जाने नैव जाने न जाने ॥३०॥

mātā rāmo matpitā rāmacandraḥ
svāmī rāmo matsakhā rāmacandraḥ |
sarvasvaṃ me rāmacandro dayālurnānyaṃ
jāne naiva jāne na jāne ||30||

English meaning: Compassionate Rama is my mother, father, master, friend and everything. The devotee repeatedly declares that no other refuge is known.

हिंदी अर्थ: दयालु राम मेरे माता, पिता, स्वामी, मित्र और सर्वस्व हैं। भक्त बार-बार कहता है कि वह उनके अतिरिक्त किसी को अपना आश्रय नहीं जानता।

Roman Hindi meaning: Dayaalu Ram mere maata, pita, swaami, mitra aur sarvasva hain. Bhakt baar-baar kehta hai ki vah unke atirikt kisi ko apna aashray nahin jaanta.

Shloka 31

दक्षिणे लक्ष्मणो यस्य वामे च जनकात्मजा ।
पुरतो मारुतिर्यस्य तं वन्दे रघुनन्दनम् ॥३१॥

dakṣiṇe lakṣmaṇo yasya vāme ca janakātmajā |
purato mārutiryasya taṃ vande raghunandanam ||31||

English meaning: I bow to the joy of Raghu’s line, with Lakshmana on his right, Sita on his left and Hanuman before him.

हिंदी अर्थ: मैं उन रघुनन्दन को प्रणाम करता हूँ जिनके दाहिने लक्ष्मण, बाएँ सीता और सामने हनुमान हैं।

Roman Hindi meaning: Main un Raghunandan ko pranaam karta hoon jinke daahine Lakshman, baayein Seeta aur saamne Hanuman hain.

Shloka 32

लोकाभिरामं रणरंगधीरं राजीवनेत्रं रघुवंशनाथम् ।
कारुण्यरूपं करुणाकरं तं श्रीरामचन्द्रं शरणं प्रपद्ये ॥३२॥

lokābhirāmaṃ raṇaraṃgadhīraṃ rājīvanetraṃ raghuvaṃśanātham |
kāruṇyarūpaṃ karuṇākaraṃ taṃ śrīrāmacandraṃ śaraṇaṃ prapadye ||32||

English meaning: I take refuge in Ramachandra, delight of the world, steadfast in battle, lotus-eyed lord of Raghu’s line, embodying and bestowing compassion.

हिंदी अर्थ: मैं सबको आनंद देने वाले, रण में धीर, कमलनयन और रघुवंश के स्वामी रामचन्द्र की शरण लेता हूँ। वे करुणा के स्वरूप और करुणा के भंडार हैं।

Roman Hindi meaning: Main sabko aanand dene wale, ran mein dheer, kamalnayan aur Raghuvansh ke swaami Ramchandra ki sharan leta hoon. Ve karuna ke svaroop aur karuna ke bhandaar hain.

Shloka 33

मनोजवं मारुततुल्यवेगं जितेन्द्रियं बुद्धिमतां वरिष्ठम् ।
वातात्मजं वानरयूथमुख्यं श्रीरामदूतं शरणं प्रपद्ये ॥३३॥

manojavaṃ mārutatulyavegaṃ jitendriyaṃ buddhimatāṃ variṣṭham |
vātātmajaṃ vānarayūthamukhyaṃ śrīrāmadūtaṃ śaraṇaṃ prapadye ||33||

English meaning: I take refuge in Hanuman, swift as thought and wind, master of his senses and foremost among the wise: the wind’s son, leader of the vanaras and Rama’s messenger.

हिंदी अर्थ: मैं मन के समान तीव्र, वायु जैसे वेगवान, इंद्रियजयी और बुद्धिमानों में श्रेष्ठ हनुमान की शरण लेता हूँ। वे वायु-पुत्र, वानर-समूह के प्रमुख और राम के दूत हैं।

Roman Hindi meaning: Main man ke samaan teevra, vaayu jaise vegvaan, indriyajayi aur buddhimaanon mein shreshth Hanuman ki sharan leta hoon. Ve Vaayu-putra, vaanar-samooh ke pramukh aur Ram ke doot hain.

Shloka 34

कूजन्तं रामरामेति मधुरं मधुराक्षरम् ।
आरुह्य कविताशाखां वन्दे वाल्मीकिकोकिलम् ॥३४॥

kūjantaṃ rāmarāmeti madhuraṃ madhurākṣaram |
āruhya kavitāśākhāṃ vande vālmīkikokilam ||34||

English meaning: I bow to Valmiki, pictured as a cuckoo perched on poetry’s branch, sweetly singing the syllables “Rama, Rama.”

हिंदी अर्थ: कविता की शाखा पर बैठकर मधुर अक्षरों में राम-राम गाने वाली कोयल के समान वाल्मीकि को मैं प्रणाम करता हूँ।

Roman Hindi meaning: Kavita ki shaakha par baithkar madhur aksharon mein Ram-Ram gaane wali koyal ke samaan Valmiki ko main pranaam karta hoon.

Shloka 35

आपदामपहर्तारं दातारं सर्वसम्पदाम् ।
लोकाभिरामं श्रीरामं भूयो भूयो नमाम्यहम् ॥३५॥

āpadāmapahartāraṃ dātāraṃ sarvasampadām |
lokābhirāmaṃ śrīrāmaṃ bhūyo bhūyo namāmyaham ||35||

English meaning: Again and again I bow to Shri Rama, praised as the remover of adversity, giver of every blessing and delight of the world.

हिंदी अर्थ: विपत्तियाँ दूर करने वाले, सभी संपदाएँ देने वाले और जगत को आनंद देने वाले श्रीराम को मैं बार-बार प्रणाम करता हूँ।

Roman Hindi meaning: Vipattiyaan door karne wale, sabhi sampadaayein dene wale aur jagat ko aanand dene wale Shree Ram ko main baar-baar pranaam karta hoon.

Shloka 36

भर्जनं भवबीजानामर्जनं सुखसम्पदाम् ।
तर्जनं यमदूतानां रामरामेति गर्जनम् ॥३६॥

bharjanaṃ bhavabījānāmarjanaṃ sukhasampadām |
tarjanaṃ yamadūtānāṃ rāmarāmeti garjanam ||36||

English meaning: The cry “Rama, Rama” is pictured as roasting the seeds of repeated birth, bringing happiness and prosperity, and frightening death’s messengers. This is the hymn’s devotional imagery.

हिंदी अर्थ: राम-राम का उच्च स्वर से उच्चारण संसार में बार-बार जन्म लेने के बीजों को भूनने, सुख-संपदा प्राप्त करने और यमदूतों को डराने वाला कहा गया है। यह स्तोत्र की भक्तिपरक काव्य-छवि है।

Roman Hindi meaning: Ram-Ram ka uchch svar se uchchaaran sansaar mein baar-baar janm lene ke beejon ko bhoonne, sukh-sampada praapt karne aur Yamdooton ko daraane wala kaha gaya hai. Yeh stotra ki bhaktiparak kaavya-chhavi hai.

Shloka 37

रामो राजमणिः सदा विजयते रामं रमेशं भजे
रामेणाभिहता निशाचरचमू रामाय तस्मै नमः ।
रामान्नास्ति परायणं परतरं रामस्य दासोऽस्म्यहं
रामे चित्तलयः सदा भवतु मे भो राम मामुद्धर ॥३७॥

rāmo rājamaṇiḥ sadā vijayate rāmaṃ rameśaṃ bhaje
rāmeṇābhihatā niśācaracamū rāmāya tasmai namaḥ |
rāmānnāsti parāyaṇaṃ parataraṃ rāmasya dāso'smyahaṃ
rāme cittalayaḥ sadā bhavatu me bho rāma māmuddhara ||37||

English meaning: I worship ever-victorious Rama, jewel of kings and lord of Lakshmi. Salutations to him who defeated the demon host; there is no higher refuge. I am his servant. May my mind always rest in him. Rama, lift me up.

हिंदी अर्थ: सदा विजयी, राजाओं के रत्न और लक्ष्मी के स्वामी राम की मैं उपासना करता हूँ। राक्षस-सेना का नाश करने वाले राम को नमस्कार; उनसे बढ़कर कोई आश्रय नहीं। मैं उनका दास हूँ; मेरा मन सदा उनमें लीन रहे। हे राम, मेरा उद्धार करें।

Roman Hindi meaning: Sada vijayi, raajaaon ke ratna aur Lakshmi ke swaami Ram ki main upaasana karta hoon. Raakshas-sena ka naash karne wale Ram ko namaskaar; unse badhkar koi aashray nahin. Main unka daas hoon; mera man sada unmein leen rahe. He Ram, mera uddhaar karein.

Shloka 38

राम रामेति रामेति रमे रामे मनोरमे ।
सहस्रनाम तत्तुल्यं रामनाम वरानने ॥३८॥

rāma rāmeti rāmeti rame rāme manorame |
sahasranāma tattulyaṃ rāmanāma varānane ||38||

English meaning: Delighting in Rama’s pleasing name, the speaker repeats it and tells a listener addressed as “beautiful-faced one” that Rama’s name equals a thousand names. This is the hymn’s closing devotional assertion.

हिंदी अर्थ: राम के मनोहर नाम में रमते हुए वक्ता बार-बार राम कहता है। «सुंदर मुख वाली» संबोधित श्रोता से वह कहता है कि रामनाम हजार नामों के बराबर है। यह स्तोत्र का समापन फल-वचन है।

Roman Hindi meaning: Ram ke manohar naam mein ramte hue vakta baar-baar Ram kehta hai. “Sundar mukh wali” sambodhit shrota se vah kehta hai ki Ramnaam hazaar naamon ke baraabar hai. Yeh stotra ka samaapan phal-vachan hai.

समापन-पंक्ति

स्तोत्र को बुधकौशिक-रचित बताकर पूर्ण घोषित करने वाली छपी समापन-पंक्ति।

Colophon

इति श्रीबुधकौशिकविरचितं रामरक्षास्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

iti śrībudhakauśikaviracitaṃ rāmarakṣāstotraṃ sampūrṇam ||

English meaning: The colophon marks the end of the Ram Raksha Stotra and attributes its composition to Budha Kaushika.

हिंदी अर्थ: यह समापन वाक्य रामरक्षा स्तोत्र को बुधकौशिक की रचना बताकर पूरा घोषित करता है।

Roman Hindi meaning: Yeh samaapan vaakya Ramraksha Stotra ko Budhakaushik ki rachna bataakar poora ghoshit karta hai.

What is Shri Ram Raksha Stotra?

Ram Raksha Stotra is a Sanskrit prayer to Rama for protection. The hymn itself says Budha Kaushika wrote it down after Shiva revealed it to him in a dream. After a viniyoga and a meditation, it asks Rama, under a different name for each part of the body, to guard the reciter from head to foot, then praises Rama, Lakshmana, Sita and Hanuman. This page gives the 38 verses as printed in the 1912 Brihat Stotra Ratnakara, with Roman transliteration and original Hindi, Hinglish and English meanings.

Selected edition and scope

This page follows work 105 of the Brihat Stotra Ratnakara printed by Nirnayasagar Press, Mumbai, in 1912 (printed pages 247–250). It includes the printed Ganesha salutation and viniyoga, the separately numbered dhyana verse, all 38 numbered verses and the closing line naming Budha Kaushika. The preceding Ram Gita is excluded. Sanskrit Wikisource revision 403980 was used as a reading aid; where it differs from the print, the print is followed.

Damaged page and the 1916 reprint

In the available 1912 scan, a blank area on printed page 249 hides parts of verses 21–27. The same publisher's 1916 reprint, set identically and with the same line breaks, shows that page intact, and every word of verses 21–27 here has been read from it. No word on this page depends on the Wikisource reading aid.

Language and devotional claims

The Roman transliteration is IAST generated from the Devanagari. The Hindi, Hinglish and English meanings are original reading aids. Where the print differs from the form many people recite, as in verses 19 and 20, the page keeps the print and names the other reading in the meaning. The hymn promises protection, long life, victory, merit and liberation to its reciter; Valkala presents these as the hymn's traditional statements, not guaranteed outcomes, and gives no ritual or amulet procedure.

Aids for reciting stotrams and ashtaks

These praise hymns are often recited seated before the deity, with incense and a mala at hand. Here are a few reviewed options.

Browse all pooja essentials

These are Amazon affiliate links. Valkala may earn a commission at no extra cost to you. Read the full affiliate disclosure.